TẬP SAN IR AWARDS 2026: QUẢN TRỊ NIỀM TIN - KIẾN TẠO GIÁ TRỊ

Cách Gemadept tiến vào kinh tế hàng hải

Nhắc đến Gemadept, những cái tên như Nam Đình Vũ hay Gemalink thường xuất hiện đầu tiên. Điều này không khó hiểu khi khai thác cảng nhiều năm qua vẫn là phần cốt lõi trong hệ sinh thái của doanh nghiệp. Nhưng trong chiến lược đến 2030, Gemadept muốn câu chuyện của mình rộng hơn. Cảng vẫn ở trung tâm, song được nối với vận tải thủy - biển, logistics, dịch vụ công nghiệp hàng hải và xa hơn là hệ sinh thái tài chính hàng hải. Phó Tổng Giám đốc Gemadept Phạm Quốc Long gọi đây là bước chuyển từ “Port-Centric” (lấy Cảng làm trung tâm) sang “Maritime-Centric” (lấy kinh tế hàng hải làm trung tâm).

- Gemadept đang nói nhiều hơn về “Maritime-Centric”. Nếu bỏ qua các thuật ngữ này, điều gì thực sự thay đổi so với một Gemadept lâu nay được biết đến chủ yếu qua các cảng?

Ông Phạm Quốc Long: Cảng vẫn là trung tâm, nhưng không còn là toàn bộ câu chuyện.

Trong chiến lược Vision 2030, Gemadept xác định 4 trụ cột gồm khai thác cảng, logistics gắn với cảng, vận tải thủy - biển và dịch vụ công nghiệp hàng hải. Điều chúng tôi hướng tới là kết nối các mảng này chặt chẽ hơn để cùng phục vụ một dòng hàng, thay vì từng hoạt động phát triển riêng rẽ.

Có thể hình dung cảng là “hub”. Hệ thống cảng từ Bắc vào Nam đóng vai trò cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam với các thị trường quốc tế.

Nhưng trước khi một container tới cảng, nó có thể xuất phát từ một nhà máy, khu công nghiệp hay ICD trong nội địa. Vận tải thủy, sà lan và tàu feeder sẽ làm nhiệm vụ gom hàng về cảng. Khi hàng đến cảng, các dịch vụ kho bãi, hàng lạnh, logistics ô tô hay những dịch vụ giá trị gia tăng khác tiếp tục tham gia.

Khi các mắt xích được nối lại, Gemadept không còn chỉ “chờ tàu ghé” mà có thể tham gia sâu hơn vào toàn bộ dòng chảy hàng hải. 

- Cảng của Gemadept vẫn đang tăng trưởng và tiếp tục được mở rộng. Vì sao Công ty cần đi xa hơn mô hình khai thác cảng hiện tại?

- Cảng là nền tảng rất quan trọng và chúng tôi vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào lĩnh vực này.

Nam Đình Vũ ở phía Bắc và Gemalink ở phía Nam là hai cụm cảng chủ lực. Việc hoàn thiện 3 giai đoạn Nam Đình Vũ cũng như tiếp tục mở rộng Gemalink giúp Gemadept tăng năng lực đón đầu nhu cầu xuất nhập khẩu.

Nhưng nếu nhìn một dòng hàng từ lúc rời nhà máy cho tới khi lên tàu mẹ, giá trị không chỉ phát sinh tại thời điểm container được bốc qua cầu cảng. Container còn phải được vận chuyển, lưu kho, xử lý tại ICD và sử dụng nhiều dịch vụ khác. Khi có sẵn hạ tầng cảng và dòng hàng lớn, việc mở rộng những dịch vụ xung quanh giúp chúng tôi khai thác thêm giá trị trên chính dòng hàng đó.

Vì vậy, định hướng Maritime-Centric không phải rời bỏ cảng. Ngược lại, chúng tôi lấy cảng làm nền để mở rộng phạm vi tham gia trong chuỗi giá trị.

- Nhưng có nhiều cảng, kho bãi hay phương tiện vận tải chưa chắc đã đồng nghĩa với một hệ sinh thái. Gemadept sẽ nối các tài sản này lại bằng cách nào?

- Đây là điểm chúng tôi rất chú trọng.

Để vận hành như một hệ sinh thái đồng bộ, Gemadept tập trung vào ba liên kết. Thứ nhất là vận tải với cảng biển. Chúng tôi phát triển các tuyến sà lan và tàu feeder kết nối khu công nghiệp, ICD và vùng hậu phương với các cụm cảng chính. Đây vừa là cách gom nguồn hàng cho cảng, vừa giúp khách hàng tối ưu chi phí và thời gian vận chuyển.

Thứ hai là kết nối cảng với các dịch vụ gia tăng. Khi một dòng hàng đã đi qua hệ thống của Gemadept, chúng tôi muốn có khả năng cung cấp thêm những giải pháp phù hợp thay vì để mỗi công đoạn bị chia cắt.

Thứ ba là công nghệ và số hóa. Có thể xem đây là “chất keo” nối các mắt xích vật lý lại với nhau. Các nền tảng như SmartPort, SmartGate hay hệ thống định vị thời gian thực giúp tích hợp dữ liệu vận hành, hướng tới quản lý hành trình container trên một hạ tầng số đồng bộ.

Nếu cảng, kho, ICD và đội tàu vẫn vận hành bằng những hệ thống tách biệt thì khó có thể tạo ra một chuỗi dịch vụ thực sự liền mạch.

- Trong bức tranh đó, Nam Đình Vũ và Gemalink sẽ giữ vai trò gì?

- Đây sẽ tiếp tục là hai “hub” quan trọng.

Tại phía Bắc, Nam Đình Vũ hiện đã hoạt động đủ 3 giai đoạn, có khoảng 1.5km cầu tàu và năng lực khai thác 2 triệu TEU mỗi năm. Cảng vừa thu hút thêm một tuyến dịch vụ cuối tháng 5, tiếp tục có thêm một tuyến trong tháng 8 và đặt mục tiêu thu hút thêm 2-3 tuyến mới từ nay đến cuối năm.

Ở phía Nam, Gemalink là cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận các cỡ tàu container rất lớn. Giai đoạn 2 đã được động thổ ngày 17/04/2026 và dự kiến đưa vào hoạt động trong quý 3/2027, bổ sung thêm khoảng 1 triệu TEU công suất.

Hai cụm cảng này không chỉ tạo doanh thu khai thác cảng. Khi sản lượng tăng, nguồn hàng đi qua hệ thống cũng tăng và tạo đầu vào cho vận tải, kho bãi cũng như các dịch vụ logistics khác.

Nói cách khác, cảng vẫn là nơi tạo lực kéo cho phần còn lại của hệ sinh thái.

- Từ cảng, vận tải và logistics bước sang tài chính vẫn là một khoảng khá xa. Vì sao Gemadept lại tham gia sáng lập hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFC)?

- Một trung tâm tài chính hàng hải muốn hoạt động thực chất phải gắn với hoạt động hàng hải thực tế. Ngày 21/05, Gemadept phối hợp cùng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM và Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM tổ chức diễn đàn về thúc đẩy hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Hàng hải.

Trong IMFC, Gemadept xác định vai trò của mình không dừng ở một nhà đầu tư hay đối tác tham gia. Chúng tôi muốn là thành viên chiến lược, tham gia sáng lập, kết nối và cùng phát triển hệ sinh thái. Lợi thế Gemadept mang tới là hạ tầng và dòng hàng thực.

Chúng tôi có hệ thống cảng biển, ICD trải dài từ Bắc vào Nam, cùng năng lực logistics đa phương thức. Mỗi năm có hàng triệu TEU hàng hóa đi qua hệ thống này. Bên cạnh đó là mạng lưới đối tác gồm các hãng tàu, doanh nghiệp logistics, ngân hàng, tổ chức tài chính, bảo hiểm và công nghệ trong và ngoài nước.

Đó là nền tảng để những dịch vụ tài chính hàng hải có thể gắn với nhu cầu thực của doanh nghiệp và dòng hàng, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng một mô hình trên giấy. Chúng tôi gọi cách tiếp cận đó là “Port-to-Finance” - từ cảng tới tài chính.

- Với cổ đông, cuối cùng câu hỏi vẫn là mở rộng hệ sinh thái như vậy sẽ tạo thêm giá trị gì cho Gemadept?

- Mục tiêu là khai thác được nhiều giá trị hơn trên mỗi dòng hàng đi qua hệ sinh thái.

Nếu chỉ khai thác cảng, doanh nghiệp chủ yếu tạo doanh thu từ việc cung cấp các dịch vụ tại cảng. Khi mở rộng sang logistics, vận tải và các dịch vụ khác, mỗi TEU hàng hóa có thể tạo ra thêm nhiều lớp giá trị. Xa hơn, với IMFC, chúng tôi kỳ vọng trong tương lai có thể mở rộng sang những dịch vụ như tài trợ thương mại, bảo hiểm hay tín dụng chuỗi cung ứng.

Nếu làm được điều đó, Gemadept có thể mở rộng phần giá trị khai thác trên mỗi TEU hàng hóa, đa dạng hóa nguồn thu và tăng khả năng chống chịu khi một mắt xích của thị trường gặp biến động.

Một lợi ích khác là khả năng tiếp cận nguồn vốn. Khi doanh nghiệp tiến tới mô hình cảng xanh, cảng thông minh và chuẩn hóa ESG, chúng tôi kỳ vọng có thể tiếp cận tốt hơn các quỹ đầu tư xanh, nguồn vốn dài hạn và các định chế tài chính quốc tế.

Tất nhiên, đây là câu chuyện trung và dài hạn. Giá trị cuối cùng vẫn phải được thể hiện bằng việc các dòng vốn, dòng hàng và hoạt động giao dịch thực tế có được đưa vào vận hành hiệu quả hay không.

- Trong khi những mắt xích mới cần thời gian để hình thành, đâu sẽ là động lực tăng trưởng gần nhất của Gemadept?

- Trước mắt, động lực vẫn đến rất rõ từ các tài sản cảng hiện hữu.

Nửa cuối năm thường bước vào mùa cao điểm xuất nhập khẩu. Tại Nam Đình Vũ, việc có thêm tuyến dịch vụ mới sẽ giúp tăng sản lượng. Như tôi đã chia sẻ, cảng đặt mục tiêu tiếp tục thu hút thêm 2-3 tuyến từ nay tới cuối năm.

Gemalink cũng tiếp tục duy trì hiệu suất khai thác cao trong khi nhu cầu xuất nhập khẩu bước vào mùa cao điểm. Song song đó, việc điều chỉnh tăng khung giá dịch vụ bốc dỡ container tại các cảng nước sâu từ ngày 01/02/2026 cũng tạo thêm động lực cho doanh nghiệp cảng. Gemalink giai đoạn 2 sẽ bổ sung 1 triệu TEU công suất khi đi vào hoạt động trong quý 3/2027.

- Một hệ sinh thái rộng hơn có giúp Gemadept chống chịu tốt hơn trước những cú sốc bên ngoài như xung đột Trung Đông hay biến động giá dầu?

- Thị trường Trung Đông chiếm chưa tới 1% kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Các tuyến tàu mẹ đi Mỹ và châu Âu ghé Gemalink cũng không đi qua eo biển Hormuz nên rủi ro gián đoạn trực tiếp không lớn.

Về nhiên liệu, tại các cảng của Gemadept, hệ thống cẩu STS và E-RTG gần như đã chuyển hoàn toàn sang điện lưới. Trong mảng shipping, phụ phí nhiên liệu BAF được áp dụng linh hoạt nên có thể phần nào giảm ảnh hưởng khi giá nhiên liệu biến động. Tuy nhiên, những cú sốc địa chính trị vẫn có thể làm thay đổi lịch tàu và dòng hàng.

Khi các hãng tàu phải điều chỉnh hải trình, thời gian vận tải kéo dài, cước phí tăng và lịch trình tàu biến động. Điều này gây thêm áp lực lên cầu bến tại các cảng nước sâu. Mặt khác, các liên minh hãng tàu cũng có xu hướng tập trung sản lượng vào những cảng nước sâu hiện đại có khả năng giải phóng tàu nhanh để rút ngắn thời gian quay đầu.

Với chúng tôi, hệ thống phải đủ linh hoạt để thích ứng khi dòng hàng thay đổi, thay vì chỉ phụ thuộc vào một tuyến hay một loại dịch vụ.

- Maritime-Centric, IMFC hay Port-to-Finance đều là những khái niệm còn khá mới. Gemadept sẽ làm gì để chúng không chỉ dừng ở những thuật ngữ chiến lược khó định lượng với nhà đầu tư?

- Điều quan trọng nhất là phải cho thị trường thấy nền tảng thực tế phía sau những khái niệm đó.

Với Gemadept, nền tảng trước hết vẫn là hệ thống cảng. Tàu biển, hàng hóa và dữ liệu thương mại là những dòng chảy đang diễn ra hàng ngày. Từ đó, chúng tôi mới kết nối sang logistics, vận tải, số hóa và xa hơn là hệ sinh thái tài chính hàng hải.

Hoạt động IR vì thế không dừng ở việc truyền tải một tầm nhìn. Chúng tôi cần thường xuyên cập nhật tình hình kinh doanh, tiến độ các dự án trọng điểm và những bước triển khai cụ thể để cổ đông, nhà đầu tư có thể nhìn thấy chiến lược đang được hiện thực hóa tới đâu.

Tương tự với ESG. Gemadept không xem ESG là một nghĩa vụ tuân thủ hay một khoản chi phí. Lộ trình Cảng Xanh - Cảng Thông minh, giảm phát thải khí nhà kính hay chuyển đổi năng lượng cần được chuẩn hóa dữ liệu và minh bạch hóa để nhà đầu tư nhìn thấy tác động của chúng tới năng lực cạnh tranh, khả năng thu hút khách hàng, đối tác và dòng vốn xanh.

IR vì vậy phải đi xa hơn vai trò “người truyền tải thông tin”, trở thành cầu nối giữa chiến lược của doanh nghiệp với cách thị trường hiểu và đánh giá chiến lược đó.

- Trong quá trình tiếp xúc nhà đầu tư, ông thấy đâu là khoảng cách lớn nhất giữa IR của doanh nghiệp Việt Nam và kỳ vọng của dòng vốn quốc tế?

- Tôi cho rằng khoảng cách lớn nhất vẫn nằm ở thông tin, gồm tính minh bạch, kịp thời và mức độ chuẩn hóa.

Nhà đầu tư quốc tế khi đầu tư tại những thị trường chứng khoán phát triển đã quen với việc nhận được lượng thông tin đầy đủ. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần đưa hoạt động IR lên một bước cao hơn để tiệm cận các thông lệ đó.

Cũng có sự khác nhau trong cách nhìn doanh nghiệp. Nhà đầu tư trong nước thường quan tâm nhiều đến biến động lợi nhuận trong ngắn hạn. Trong khi dòng vốn dài hạn quốc tế chú trọng hơn tới khả năng dự báo của dòng tiền, năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế và một lộ trình ESG có thể định lượng rõ.

Một số doanh nghiệp hiện vẫn nhìn IR như nghĩa vụ công bố thông tin. Tôi cho rằng khi muốn tiếp cận các dòng vốn dài hạn, IR phải trở thành công cụ để quản trị niềm tin của thị trường. Với Gemadept, chúng tôi đang hướng hoạt động IR theo cách đó: minh bạch dữ liệu, nâng chuẩn quản trị và giúp nhà đầu tư hiểu được những bước đi dài hạn của doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào một vài quý kinh doanh.

- Nếu vài năm nữa nhà đầu tư vẫn chủ yếu nhắc Gemadept cùng Nam Đình Vũ và Gemalink, liệu có thể xem chiến lược Maritime-Centric vẫn chưa được thị trường nhìn nhận đầy đủ?

- Nam Đình Vũ và Gemalink vẫn là những tài sản rất quan trọng. Chúng tôi không muốn thị trường quên đi lợi thế hạ tầng đó. Điều Gemadept kỳ vọng là nhà đầu tư nhìn thấy thêm những lớp giá trị được hình thành trên nền hạ tầng này. Đó là một hệ sinh thái trong đó cảng kết nối với logistics, vận tải thủy - biển và dịch vụ công nghiệp hàng hải; là quá trình xanh hóa, số hóa để nâng hiệu quả vận hành; và xa hơn là khả năng kết nối dòng hàng với những dịch vụ tài chính hàng hải.

Bên cạnh hạ tầng chiến lược, chúng tôi cũng xác định xanh hóa, cảng thông minh và quản trị theo những chuẩn mực cao hơn là các yếu tố tạo khác biệt trong dài hạn. Vì vậy, một Gemadept trong tương lai vẫn bắt đầu từ những bến cảng. Nhưng giá trị của doanh nghiệp không nhất thiết phải dừng lại ở mép cầu cảng.

Trân trọng cảm ơn ông!

Tử Kính

Thiết kế: TM

FILI

FILI