Kinh tế tư nhân: Nơi những “cánh chim đầu đàn” đưa đất nước hướng về ánh bình minh

Ngày 04/05/2025, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân (KTTN). Không chỉ là một chính sách, Nghị quyết được xem là sự thay đổi quan trọng nhất kể từ giai đoạn Đổi Mới vào thập niên 1980, hứa hẹn mang đến một bình minh mới cho đất nước và doanh nghiệp tư nhân Việt Nam nói riêng.

“Với gần 1 triệu doanh nghiệp, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực KTTN hiện đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% Ngân sách Nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội” - trích đoạn bài viết “Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng” của Tổng Bí thư Tô Lâm, cho thấy vai trò quan trọng của khu vực này trong thời điểm hiện tại.

Tuy nhiên, sự phát triển của khối KTTN vẫn đối mặt nhiều thách thức. Nhận thức về vị trí, vai trò của KTTN chưa đồng đều, các vướng mắc pháp lý còn tồn tại; quyền tài sản và tự do kinh doanh chưa được bảo đảm đầy đủ, doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, đất đai và nguồn nhân lực chất lượng cao; Nghị quyết 68 ra đời như một sự thừa nhận những tồn tại này và thể hiện quyết tâm thay đổi thực chất, xây dựng nền tảng để củng cố niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp.

Nghị quyết 68 cũng cho thấy sự tôn trọng đặc biệt với giới doanh nhân, xác định "doanh nhân là người chiến sĩ trên mặt trận kinh tế"; yêu cầu xóa bỏ mọi định kiến, làm mới mối quan hệ Chính phủ - doanh nghiệp trên tinh thần "cởi mở, thân thiện, đồng hành, liêm chính phục vụ, kiến tạo phát triển". KTTN trong Nghị quyết 68 được xác định là "động lực quan trọng nhất", "lực lượng tiên phong", tức vị thế được nâng tầm và có những thay đổi trong ưu tiên chính sách, phân bổ nguồn lực quốc gia sắp tới.

Bên cạnh những đột phá trong tư duy, Nghị quyết 68 đề ra những mục tiêu phát triển tham vọng và có lộ trình rõ ràng. Mục tiêu đến năm 2030, đất nước sẽ có 2 triệu doanh nghiệp, trong đó có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn đủ khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khối KTTN cũng được kỳ vọng đóng góp trên 55% GDP, 40% cho nguồn thu Ngân sách, giải quyết 85% việc làm trong nước.

Mục tiêu đã có, lộ trình cũng đầy đủ, còn lại là phương thức thực hiện. Để hỗ trợ KTTN, Nghị quyết 68 đưa ra những cải cách mạnh mẽ trong môi trường đầu tư kinh doanh với mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật, và ít nhất 30% điều kiện kinh doanh. Những bất cập tồn đọng như “chi phí không chính thức” - một vấn nạn gây nhiều bức xúc - được Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo quyết liệt chấm dứt. Chế độ kế toán, thuế, bảo hiểm… nhận chủ trương phải đơn giản hóa, thuế khoán bị xóa bỏ (chậm nhất vào năm 2026) được kỳ vọng mang lại sự minh bạch và công bằng về nghĩa vụ thuế.

Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy Nhà nước, cuộc sáp nhập tỉnh, thành Việt Nam năm 2025 là minh chứng cho thấy đây không phải những lời sáo rỗng mà là những hành động thực chất, tạo ra nền tảng để hiện thực hóa kỷ nguyên vươn mình. Môi trường kinh doanh của Việt Nam, nhìn xa hơn, phải phấn đấu để đến năm 2028 thuộc top 3 ASEAN và top 30 toàn cầu.

Điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 68 là sự thúc đẩy hình thành các tập đoàn KTTN lớn mạnh, được ví như những cánh chim đầu đàn dẫn dắt nền kinh tế. Chủ trương này nhằm tạo ra những doanh nghiệp có quy mô, năng lực, đủ sức đầu tư vào các dự án lớn, quan trọng của quốc gia, thay thế dần vai trò của đầu tư công trong một số lĩnh vực, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Mục tiêu là bồi đắp những “quả đấm thép” với khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế.

Việt Nam hiện đã có một số doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh, có thể kể đến như Vingroup (VIC), Masan (MSN), THACO, Hòa Phát (HPG), VietJet Air (VJC), Thế giới Di động (MWG), Tập đoàn FPT, Tập đoàn Công nghệ CMC... Những doanh nghiệp này ít nhiều đều đã khẳng định vị thế trong nước ở nhiều lĩnh vực, và một số đã tạo dựng tên tuổi trên thị trường quốc tế.

Các chính sách từ Nghị quyết 68 như ưu đãi R&D, hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tạo điều kiện tiếp cận vốn và đất đai, và đặc biệt là phi hình sự hóa các quan hệ kinh tế, được kỳ vọng là đòn bẩy cho các doanh nghiệp này mở rộng quy mô và tăng cường đổi mới sáng tạo.

Dẫn chứng gần nhất là dự án Đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Với một siêu dự án trọng điểm quốc gia có tổng mức đầu tư hơn 67 tỷ USD, Chính phủ đã không ngần ngại “chia lửa” với các doanh nghiệp tư nhân. VinSpeed từ Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đã mạnh dạn đăng ký đầu tư, theo sau là THACO cùng bức tâm thư của Chủ tịch Trần Bá Dương. Tại buổi tọa đàm với doanh nghiệp ngày 31/05 do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì, Chủ tịch CMC Nguyễn Trung Chính cũng bày tỏ mong muốn tham gia vào các dự án xây dựng hạ tầng quốc gia như hạ tầng số, hạ tầng giao thông.

Đề xuất từ các tập đoàn hàng đầu quốc gia cho thấy khối KTTN có những thành phần đủ nguồn lực để gánh vác trọng trách quốc gia, mang theo khao khát cống hiến, thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp tư nhân cho đất nước.

Trung Quốc, nơi mang nhiều điểm tương đồng về thể chế và định hướng phát triển kinh tế với Việt Nam, đã ban hành Luật Thúc đẩy Kinh tế Tư nhân (PEPL), có hiệu lực từ ngày 20/05/2025, khẳng định vị thế của KTTN là một thành phần quan trọng của nền kinh tế thị trường XHCN.

Thực tế, cuộc cải cách kinh tế của Trung Quốc từ cuối thập niên 1970 đã tạo điều kiện để các doanh nghiệp phát triển mạnh. Nói về khối KTTN Trung Quốc hiện tại, cần nhắc đến con số “56789”: Doanh nghiệp tư nhân đóng góp hơn 50% tổng thu thuế, hơn 60% GDP, hơn 70% thành quả đổi mới sáng tạo khoa học - công nghệ, tạo ra hơn 80% việc làm ở thành thị, và chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp cả nước (số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc). Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của khối KTTN, là động lực chính cho tăng trưởng và sự ổn định kinh tế - xã hội của Trung Quốc.

Sự vươn mình của các tập đoàn công nghệ cũng thể hiện vai trò hỗ trợ từ chính sách tại Trung Quốc. Huawei đã thành công nhờ chiến lược đầu tư mạnh vào R&D và hưởng lợi nhờ ưu đãi chính sách đặc khu kinh tế Thâm Quyến - từ một trung tâm sản xuất thành một đô thị công nghệ cao. Nhà sản xuất xe điện BYD thì hưởng lợi từ các khoản trợ cấp của chính phủ, với khoảng 3.7 tỷ USD trong giai đoạn 2018-2022 (riêng năm 2022 nhận 2.2 tỷ USD). Các phân tích cho thấy, có mối tương quan giữa các khoản trợ cấp này và sự tăng trưởng vượt bậc về doanh số xe điện của BYD.

Trong khi đó, Hàn Quốc với mô hình các tập đoàn “chaebol” (tài phiệt) như Samsung, Hyundai… cho thấy sự hợp tác chặt chẽ của chính phủ và các doanh nghiệp tư nhân lớn. Chính phủ Hàn Quốc đã có những chính sách bảo hộ, hỗ trợ tài chính (trợ cấp, cho vay ưu đãi, ưu đãi thuế), và phát triển các đặc khu kinh tế để thu hút đầu tư, thúc đẩy các ngành công nghệ cao. Samsung năm 2024 đóng góp tới 23% GDP cho Hàn Quốc là minh chứng cho sức mạnh kinh tế to lớn của các chaebol.

Dù vậy, mặt trái của việc ưu tiên những “quả đấm thép” là sự tập trung quyền lực kinh tế, có thể dẫn đến nguy cơ tham nhũng, bê bối quản trị. Các tài phiệt khi sai phạm, dù bị kết án vẫn có thể được ân xá vì vai trò kinh tế khó thay thế.

Từ đây đúc rút bài học cho Việt Nam là dù nuôi dưỡng doanh nghiệp đầu tàu với mục tiêu cạnh tranh toàn cầu, vẫn phải đi kèm cơ chế quản trị minh bạch, giám sát chặt chẽ, đảm bảo sân chơi công bằng. Trong bài viết trên Tạp chí Cộng sản, PGS.TS. Bùi Đức Triệu (Trường ĐH Kinh tế Quốc dân Hà Nội) cũng nhận định: sự minh bạch, bình đẳng giữa các doanh nghiệp và thành phần kinh tế là một trong 4 yếu tố Việt Nam cần đảm bảo trong việc hoạch định và ban hành chính sách.

Tựu trung, Nghị quyết 68 đã mở ra một chương mới đầy kỳ vọng. Song, để hiện thực hóa các mục tiêu, sẽ phụ thuộc vào quyết tâm cải cách thể chế, sự đồng hành thực chất của Chính phủ, và nỗ lực vươn lên của chính cộng đồng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng "ánh bình minh" đang dần ló dạng.