Vốn Đan Mạch vào Việt Nam: Từ ba thập kỷ viện trợ đến những nhà máy tỷ USD
Vốn Đan Mạch vào Việt Nam: Từ ba thập kỷ viện trợ đến những nhà máy tỷ USD
Sau hơn 30 năm, vốn đăng ký của Đan Mạch tại Việt Nam vượt 2.4 tỷ USD, nhưng phần lớn dồn vào vài cái tên lớn như LEGO, Pandora, Carlsberg.
Tính đến hết tháng 9/2026, Đan Mạch có 180 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 2.48 tỷ USD, đứng thứ 21 trong 153 quốc gia và vùng lãnh thổ, thứ 7 trong các nhà đầu tư châu Âu.
9 tháng năm 2026, vốn đăng ký từ Đan Mạch đạt gần 402 triệu USD, gấp 4.8 lần cùng kỳ, đưa nước này lên vị trí thứ 11 trong các đối tác đầu tư. Ba năm trước, cuối tháng 9/2023, con số lũy kế mới đạt 1.98 tỷ USD. So với quy mô, số dự án tăng không nhiều, phần tăng thêm chủ yếu đến từ một số dự án lớn.
Từ viện trợ đến gia công xuất khẩu
Quan hệ kinh tế hai nước khởi đầu bằng viện trợ từ năm 1993 đến 2015, Việt Nam là quốc gia ưu tiên trong chương trình hỗ trợ phát triển của Đan Mạch. Giai đoạn 2000-2015, Đan Mạch giải ngân hơn 5.5 tỷ krone ODA cho thủy sản (khoảng 900 triệu USD), môi trường, nước sạch, quản trị và khu vực doanh nghiệp, theo báo cáo đánh giá của Bộ Ngoại giao Đan Mạch. Khi Việt Nam lên nhóm thu nhập trung bình, Đan Mạch chủ động thu hẹp viện trợ và chuyển trọng tâm sang thương mại, đầu tư.
Doanh nghiệp Đan Mạch vào Việt Nam theo hai hướng chính gồm nhắm thị trường nội địa, tiêu biểu là Carlsberg với hơn ba thập kỷ hiện diện và nhà máy bia Phú Bài (Huế). Hướng thứ hai, chiếm số đông, là gia công xuất khẩu tận dụng lao động giá rẻ trong các ngành nội thất, dệt may, da giày. ScanCom, nhà sản xuất nội thất ngoài trời thành lập năm 1995, lấy Việt Nam làm trung tâm sản xuất chính trong suốt ba thập kỷ. Hãng may Spectre đặt cơ sở đầu tiên tại Việt Nam năm 2010, đến 2015 sở hữu toàn bộ. ECCO Việt Nam thành lập cuối năm 2015 tại Bàu Bàng (Bình Dương cũ). Tỉnh Bình Dương cũ thu hút 13 dự án Đan Mạch.
Hãng giày Đan Mạch ECCO đóng cửa nhà máy ở Việt Nam.
|
Bước ngoặt từ LEGO
Năm 2022 đánh dấu thay đổi về quy mô. LEGO nhận giấy chứng nhận đầu tư ngày 18/03/2022 cho nhà máy 1 tỷ USD tại KCN VSIP III, rộng gần 45ha, khởi công tháng 11 cùng năm và khánh thành ngày 09/04/2025. Đây là nhà máy thứ sáu trên thế giới và thứ hai ở châu Á của LEGO, đặt gần các thị trường lớn để phục vụ tăng trưởng trong khu vực, với hơn 12,400 tấm pin mặt trời trên mái và mục tiêu dùng hoàn toàn năng lượng tái tạo. Dự án này đưa Đan Mạch vào nhóm 5 nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam năm 2022.
Nhà máy Lego tại Bình Dương - Ảnh: Znews.
|
Tương tự, Pandora, hãng trang sức lớn nhất thế giới khởi công nhà máy 150 triệu USD tại VSIP III năm 2024 và khánh thành vào đầu tháng 10/2026. Nhà máy có công suất tối đa 60 triệu sản phẩm mỗi năm, nâng năng lực của tập đoàn thêm một nửa và sử dụng 7,000 lao động khi chạy hết công suất. Đây là lần đầu Pandora sản xuất ngoài Thái Lan, nơi hãng đặt toàn bộ sản xuất từ năm 1989.
Nhà máy Pandora.
|
Carlsberg mở rộng với nhà máy Phú Bài, nâng cấp gần 90 triệu USD khánh thành tháng 8/2025, trở thành nhà máy có công suất lớn nhất của hãng tại châu Á. Tháng 10/2026, hãng trao thư ý định đầu tư thêm 65 triệu USD giai đoạn 2026-2031.
Số liệu đăng ký chưa phản ánh hết vốn có gốc Đan Mạch. APM Terminals, công ty con của tập đoàn vận tải biển Maersk, tham gia liên danh làm bến cảng container Liên Chiểu (Đà Nẵng) với tổng vốn hơn 1.7 tỷ USD và đang khai thác cảng tại Cái Mép. Tuy nhiên, pháp nhân đầu tư là APM Terminals B.V. đăng ký tại Hà Lan, nên khoản vốn này được tính cho Hà Lan.
Những doanh nghiệp rời đi
Bên cạnh các nhà máy mới, một số doanh nghiệp Đan Mạch đã dừng hoặc rút khỏi Việt Nam. Trường hợp đầu tiên thuộc lĩnh vực năng lượng. Ørsted, tập đoàn điện gió ngoài khơi lớn nhất thế giới, từng cùng Tập đoàn T&T đề xuất hai dự án 5GW ngoài khơi Ninh Thuận cũ. Tháng 6/2023, Ørsted thông báo tạm dừng phát triển thị trường Việt Nam. Đến tháng 11/2023, hãng không gia hạn hợp tác với T&T và dừng toàn bộ hoạt động phát triển điện gió tại đây, với lý do cơ chế khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư và mua bán điện chưa rõ ràng. Các dự án này chưa từng được cấp phép nên không làm giảm số vốn đăng ký, nhưng ảnh hưởng lớn đến kỳ vọng.
Trường hợp thứ hai là ScanCom, vào đầu tháng 3/2026, công ty mẹ ScanCom International A/S, thuộc Lars Larsen Group từ năm 2019, thông báo chấm dứt hoạt động sau 30 năm, và đến tháng 9/2026 đã ngừng toàn bộ sản xuất, chuyển sang giai đoạn thanh lý. Nguyên nhân doanh nghiệp nêu là nhiều năm khó khăn sau COVID-19, doanh thu giảm liên tục, áp lực chi phí và triển vọng thị trường không cải thiện sau hai năm tái cơ cấu. Việt Nam là trung tâm sản xuất chính của ScanCom.
Và mới nhất là ECCO. Công ty TNHH ECCO (Việt Nam), công ty con 100% vốn của ECCO Sko A/S, dừng sản xuất từ chiều 02/11/2026 và làm thủ tục giải thể, ảnh hưởng 1,400 lao động. Nhà máy tại KCN Bàu Bàng được cấp phép năm 2017, tổng vốn đầu tư 861 tỷ đồng, hoàn thành năm 2020. ECCO cho biết sẽ duy trì sản xuất tại Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc để điều chỉnh công suất theo nhu cầu, trong bối cảnh tập đoàn dư thừa công suất và lỗ hai năm liên tiếp. Cùng đợt, ECCO đóng nhà máy tại Bồ Đào Nha và cắt giảm 400 vị trí văn phòng.
Vì sao có sự dịch chuyển?
Hai trường hợp trong lĩnh vực sản xuất là ScanCom và ECCO có điểm chung là quyết định rút lui xuất phát từ tình hình của chính doanh nghiệp và ngành hàng nhiều hơn từ sức cạnh tranh của Việt Nam. Nội thất ngoài trời và giày da là hàng tiêu dùng không thiết yếu, nhu cầu giảm mạnh sau đợt tăng nóng thời COVID-19. Khi phải cắt giảm, doanh nghiệp giữ lại các cơ sở lâu năm, quy mô lớn và đóng những nơi có chi phí cố định cao trên mỗi sản phẩm. Với ECCO, các nhà máy được giữ lại ở Indonesia, Thái Lan, Trung Quốc đều hoạt động từ vài chục năm trước, trong khi nhà máy Bàu Bàng mới vận hành 6 năm.
Đúng lúc ECCO rời đi, hãng may Đan Mạch Spectre khánh thành nhà máy thứ tư tại Việt Nam ở KCN Sông Trà (Hưng Yên), dự kiến tạo việc làm cho 3,000 lao động. Spectre đóng nhà máy tại Latvia năm 2025, dồn sản xuất về Việt Nam và dự kiến đạt doanh thu gần 3,857 tỷ đồng năm 2026. Cùng là gia công xuất khẩu, doanh nghiệp đang tăng trưởng vẫn chọn mở rộng tại Việt Nam.
Có thể thấy, các dự án mới có quy mô lớn, tự động hóa cao và gắn với cam kết năng lượng sạch. Theo trang Inside Retail Asia, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam cho biết khả năng tiếp cận năng lượng tái tạo là yếu tố khiến doanh nghiệp nước này ngày càng quan tâm Việt Nam. Bên cạnh đó là nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Pandora mở nhà máy tại Việt Nam để giảm phụ thuộc vào Thái Lan, dù hiện hàng từ hai nước vào Mỹ chịu cùng mức thuế 12.5%. Giá trị của nhà máy mới nằm ở việc có thêm lựa chọn khi chính sách thuế quan liên tục thay đổi.
Ở mảng năng lượng và hạ tầng, rủi ro chính sách là yếu tố quyết định. Ørsted rút lui vì khung pháp lý chưa rõ, nhưng quỹ Copenhagen Infrastructure Partners vẫn theo đuổi dự án điện gió ngoài khơi La Gàn 3.5 GW tại Bình Thuận cũ và tháng 8/2025 ký thỏa thuận phát triển chung với Petrovietnam. Ngày 20/10/2026, Việt Nam và Đan Mạch nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, sau Đối tác toàn diện năm 2013 và Đối tác Chiến lược Xanh năm 2023, với các lĩnh vực ưu tiên gồm chuyển đổi năng lượng, điện gió ngoài khơi, cảng biển, logistics và vận tải biển xanh.
Tiến Vũ