Ứng phó với rủi ro AI và công nghệ lượng tử trong đảm bảo an ninh tài chính
Ứng phó với rủi ro AI và công nghệ lượng tử trong đảm bảo an ninh tài chính
Ngành ngân hàng Việt Nam đang đứng trước rủi ro lớn khi các cuộc tấn công mạng nhắm vào hệ thống tài chính gia tăng và sức mạnh của công nghệ lượng tử đe dọa bẻ gãy các chuẩn mã hóa hiện tại. Dù đã bước sang giai đoạn phát triển chiều sâu với tỷ lệ giao dịch số áp đảo, sự dịch chuyển sang trí tuệ nhân tạo đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải thay đổi chiến lược sang phòng thủ chủ động để bảo vệ dữ liệu và niềm tin của người dân.
Tại sự kiện An ninh tài chính số Việt Nam 2026 sáng 06/11, Tiến sĩ Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết ngành ngân hàng đã hoàn thành xuất sắc giai đoạn phổ cập giao dịch số.
Tiến sĩ Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - Ảnh: Thanh Trúc
|
Hiện nay, khoảng 89% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản thanh toán và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức gấp 28 lần GDP quốc gia. Ứng dụng VNeID tích hợp xác thực thông tin khách hàng cũng đã vượt 67 triệu người dùng. Tại nhiều ngân hàng lớn, hơn 95% giao dịch được thực hiện trên không gian số với tốc độ tăng trưởng hàng năm duy trì trên 34%.
Quá trình chuyển đổi số đang diễn ra song song với sự phát triển của công nghệ. Tiến sĩ Đào Minh Tú nhấn mạnh ngành ngân hàng đang chuyển từ mô hình khách hàng tự thao tác sang ngân hàng giao tiếp và hỗ trợ tự động nhằm giảm thiểu rủi ro thao tác. Hiện khoảng 80% doanh nghiệp tại Việt Nam đã ứng dụng AI. Riêng ngành ngân hàng, có trên 70% tổ chức tín dụng sử dụng công nghệ này trong chấm điểm tín dụng, định danh điện tử và phòng chống rửa tiền.
Rủi ro tấn công mạng và đe dọa bẻ khóa lượng tử
Đi cùng với những bước tiến công nghệ là rủi ro hiện hữu từ tội phạm mạng có tổ chức. Trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552,000 cuộc tấn công mạng, trong đó 41% nhắm trực tiếp vào hệ thống tài chính ngân hàng. Dù vậy, mắt xích yếu nhất vẫn nằm ở con người. Hiện vẫn còn gần 1.9 triệu tài khoản người Việt sử dụng mật khẩu đơn giản và chỉ 36% người dùng lo ngại về rủi ro hình ảnh, giọng nói giả mạo. Hạ tầng lưu trữ và tính toán cũng là điểm nghẽn khi chỉ có 13% doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ cho AI, trong khi 63% doanh nghiệp phải ưu tiên nâng cấp tính linh hoạt của hạ tầng công nghệ thông tin.
Đáng chú ý, Tiến sĩ Đào Minh Tú cảnh báo nguy cơ đối kháng nghiêm trọng từ công nghệ lượng tử khi sức mạnh tính toán mới có thể bẻ gãy hầu hết các chuẩn mã hóa bảo vệ giao dịch thanh toán hiện nay. Nếu năm 2019 giới khoa học ước tính cần 20 triệu Qubit để phá khóa thì đến năm 2025, con số này giảm xuống dưới 1 triệu Qubit. Việc chuyển đổi các hệ thống tài chính trọng yếu sang Mật mã kháng lượng tử bắt buộc phải thực hiện trong giai đoạn từ năm 2030 đến năm 2032 nhằm tránh rủi ro hệ thống bị xuyên thủng hoàn toàn.
Chuyển dịch phòng thủ chủ động và lộ trình thực thi
Trước yêu cầu cấp bách về an toàn thông tin, bảo vệ an ninh tài chính cốt lõi là bảo vệ trục dữ liệu số. Tiến sĩ Đào Minh Tú đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm, bắt đầu từ việc chuẩn hóa dữ liệu nghiệp vụ và thiết lập ranh giới tự quyết định của trợ lý AI. Trong đó, hệ thống bắt buộc phải trang bị nút dừng khẩn cấp để phê duyệt các giao dịch giá trị lớn hoặc nhạy cảm.
Ở chiều ngược lại với tư duy chờ sự cố, ngân hàng cần chuyển sang nền tảng xử lý dữ liệu theo thời gian thực nhằm chặn đứng giao dịch gian lận ngay lập tức thay vì tổng hợp dữ liệu vào cuối ngày. Hệ thống phòng vệ 3 lớp cũng được đề xuất triển khai, bao gồm việc nhắc nhở người dùng trên ứng dụng, tự động chặn giao dịch rủi ro cao và hỗ trợ khóa tài khoản tức thì khi phối hợp cùng lực lượng an ninh mạng. Đồng thời, trợ lý AI phải được bảo vệ bằng 4 lớp kỹ thuật nội bộ, bám sát lộ trình nâng cấp Mật mã hậu lượng tử.
Để hiện thực hóa lá chắn này, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đề xuất lộ trình 4 bước thực tế. Các tổ chức tín dụng cần đánh giá lại thực trạng hạ tầng, tiếp đến là dọn dẹp và chuẩn hóa dữ liệu nội bộ để sẵn sàng nâng cấp hệ thống mật mã. Sau đó, ngân hàng phải triển khai công cụ phát hiện bất thường thời gian thực trước khi tiến tới xây dựng mạng lưới phối hợp liên ngành. Mạng lưới này sẽ do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an chủ trì vận hành, giúp chia sẻ danh sách tài khoản lừa đảo và xử lý tội phạm, đảm bảo an toàn tối đa cho mọi giao dịch của người dân.
Thanh Trúc