Trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm lên ngôi khi lãi suất trúng thầu tăng cao

15 giờ trước

Trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm lên ngôi khi lãi suất trúng thầu tăng cao

Từ tháng 5/2026, sau khi Quốc hội bỏ chỉ tiêu kỳ hạn phát hành bình quân 9-11 năm, tỷ trọng kỳ hạn 5 năm trong tổng giá trị trúng thầu mỗi tháng vọt từ gần 0 lên 37-51%. Kỳ hạn chung của danh mục rút ngắn lại, và dư nợ trái phiếu Chính phủ đến hạn năm 2031 tăng 70%.

Từ đầu năm đến phiên 11/11/2026, Kho bạc Nhà nước đã huy động 385.2 ngàn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ qua đấu thầu, nhiều hơn cả năm 2025 với 371.5 ngàn tỷ đồng. Riêng 10 tháng đầu năm, giá trị trúng thầu đạt 368.4 ngàn tỷ đồng, tăng 30% so với cùng kỳ.

Số huy động đến nay bằng 96% kế hoạch cả năm, nhưng là kế hoạch vừa được điều chỉnh từ 500 xuống 400 ngàn tỷ đồng ngày 6/10; so với mục tiêu ban đầu, Kho bạc mới đạt 77%.

Trong khi lượng vốn vay tăng, kỳ hạn phát hành bình quân 10 tháng lại giảm từ 9.84 năm (cùng kỳ 2025) xuống 8.57 năm, còn lãi suất trúng thầu bình quân tăng từ 3.07% lên 4.23%. Kỳ hạn 5 năm chiếm 30.1% giá trị trúng thầu, gấp 2.5 lần mức 12.1% năm trước. Kho bạc vẫn vay đủ tiền theo kế hoạch, nhưng phải vay với thời hạn ngắn hơn và trả lãi cao hơn, và hệ quả của cách vay này kéo dài nhiều năm sau 2026.

Kế hoạch phát hành giảm nhưng vốn vay vẫn tăng

Đầu năm 2026, Kho bạc Nhà nước đặt mục tiêu phát hành 500 ngàn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ. Kho bạc huy động được 80.1 ngàn tỷ đồng trong quý 1/2026, 102.5 ngàn tỷ đồng trong quý 2, và 116.5 ngàn tỷ đồng trong quý 3/2026. Lũy kế đến hết tháng 9 là 299.1 ngàn tỷ đồng, bằng 60% mục tiêu năm. Ngày 06/10/2026, Kho bạc ra công văn hạ mục tiêu xuống 400 ngàn tỷ đồng.

Mục tiêu 500 ngàn tỷ đồng ban đầu vốn đã khó đạt, bởi năm 2025 Kho bạc cũng đặt đúng mức này nhưng chỉ huy động được 371.5 ngàn tỷ đồng, tức 74% kế hoạch. Năm nay, Kho bạc gọi thầu 719.5 ngàn tỷ đồng trong 10 tháng nhưng chỉ bán được 51%, thấp hơn mức 53% của cùng kỳ. Tính đến 30/09/2026, các thành viên đặt mua 560.1 ngàn tỷ đồng, song Kho bạc chỉ chấp nhận 299.1 ngàn tỷ đồng.

Cùng thời gian đó, lãi suất phát hành bình quân 9 tháng đã lên 4.2%, cao hơn 0.94 điểm % so với cuối năm 2025, trong khi kỳ hạn bình quân rút ngắn 0.94 năm. Kho bạc cho rằng nguyên nhân đến từ xung đột ở Trung Đông khiến lạm phát toàn cầu tăng, và khó khăn thanh khoản của các ngân hàng thương mại.

Cũng trong 9 tháng, ngân sách trung ương đã vay 581.6 ngàn tỷ đồng từ ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi, trong khi Kho bạc vẫn gửi có kỳ hạn 653 ngàn tỷ đồng tại các ngân hàng thương mại. Thu ngân sách cũng vượt xa chi, theo Cục Thống kê, tổng thu 10 tháng ước đạt 2,439 ngàn tỷ đồng, bằng 96.4% dự toán; còn tổng chi mới đạt 2,109 ngàn tỷ đồng, bằng 66.8% dự toán.

Kế hoạch huy động vốn qua phát hành TPCP năm 2026 được Kho bạc hạ xuống đúng lúc bán trái phiếu khó hơn và ngân sách có phần dư giả. Tính đến nay, Kho bạc đã đạt 96% mục tiêu huy động 400 ngàn tỷ đồng, chỉ còn 14.8 ngàn tỷ đồng phải huy động trong hai tháng cuối năm. Quy mô vay năm 2026 gần như đã chốt và vẫn cao hơn năm trước, nên thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở kỳ hạn của các khoản vay.

Kỳ hạn 5 năm trỗi dậy từ tháng 5/2026

Trong 4 tháng đầu năm, Kho bạc chỉ gọi thầu 1,000 tỷ đồng kỳ hạn 5 năm mỗi phiên, giá trị đặt thầu chỉ 200-300 tỷ đồng và phần lớn các phiên không trúng đồng nào. Kỳ hạn 10 năm khi đó vẫn là trụ cột, chiếm 98% giá trị trúng thầu quý 1, giữ kỳ hạn bình quân của quý ở mức 10.02 năm.

Kết quả đấu thầu đổi chiều từ tháng 5, khi Kho bạc nâng tổng gọi thầu kỳ hạn 5 năm từ 5.5 ngàn tỷ đồng trong tháng 4 lên 16 ngàn tỷ đồng, trúng thầu 15 ngàn tỷ đồng, bằng 44.6% giá trị trúng thầu cả tháng. Đến tháng 9 và 10, gọi thầu kỳ hạn này lên 35.5-38 ngàn tỷ đồng mỗi tháng, còn giá trị đặt thầu tăng từ 4 ngàn tỷ đồng (tháng 4) lên 61.2 ngàn tỷ đồng (tháng 10).

Bước chuyển này diễn ra sau một thay đổi trong khung pháp lý về kỳ hạn: giai đoạn 2021-2025, Nghị quyết 23/2021/QH15 đặt mục tiêu kỳ hạn phát hành bình quân từ 9 đến 11 năm, và thực tế năm 2025 đạt 9.78 năm. Khi trình kế hoạch 5 năm tiếp theo, Chính phủ kiến nghị bỏ mức tối thiểu cứng này để tránh hạn chế khả năng huy động vốn, thay bằng quyền chủ động điều hành kỳ hạn theo thị trường.

Ngày 24/04/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết 26/2026/QH16 về kế hoạch tài chính quốc gia và vay, trả nợ công 2026-2030. Nghị quyết không còn chỉ tiêu kỳ hạn bình quân, mà giao Chính phủ chủ động điều hành linh hoạt công cụ, kỳ hạn, thời điểm và khối lượng vay, gắn với quản lý ngân quỹ. Ngay lập tức từ tháng 5, kỳ hạn 5 năm từ dưới 6% vọt lên gần một nửa giá trị trúng thầu.

Kế hoạch của Kho bạc đổi theo cùng hướng nhưng chậm hơn kết quả đấu thầu. Kế hoạch quý 2 ban hành ngày 01/04 dành 20 ngàn tỷ đồng cho kỳ hạn 5 năm trong tổng số 110 ngàn tỷ đồng (chiếm 18%). Đến ngày 3/6, kế hoạch quý 2 được nâng lên 150 ngàn tỷ đồng, trong đó kỳ hạn 5 năm tăng gấp đôi lên 40 ngàn tỷ đồng (chiếm 27%).

Khi kỳ hạn ngắn được phát hành nhiều hơn, kỳ hạn phát hành bình quân giảm dần qua từng tháng, từ 10.07 năm trong tháng 1 xuống 7.4 năm trong tháng 10. Đây là bước đi mới nhất của xu hướng rút ngắn kỳ hạn đã kéo dài ba năm, tỷ trọng trái phiếu kỳ hạn từ 15 năm trở lên trong 10 tháng đầu năm giảm từ 48.6% năm 2023 xuống 26.3% năm 2024, 5.6% năm 2025 và chỉ còn 1.1% năm nay.

Cùng với kỳ hạn phát hành, thời gian đáo hạn bình quân của cả danh mục trái phiếu chính phủ cũng giảm dần qua từng quý. Theo Kho bạc, chỉ số này là 8.54 năm vào cuối năm 2025, 8.44 năm cuối quý 1/2026, 8.17 năm sau 7 tháng và 8.07 năm tại ngày 30/09/2026. Kho bạc cũng cho biết đã triển khai thêm trái phiếu kỳ hạn 3 năm, kỳ hạn ngắn nhất trong các đợt chào bán năm nay.

Lãi suất tăng, kỳ hạn dài ít người mua

Kho bạc chủ động chào bán nhiều kỳ hạn 5 năm hơn, và số liệu đặt thầu cho thấy kỳ hạn này cũng là nơi người mua còn sẵn lòng chi tiền. Trong 10 tháng, với các kỳ hạn từ 10 năm trở lên, giá trị đặt thầu chỉ bằng 87% giá trị gọi thầu và giá trị trúng thầu chỉ bằng 48% gọi thầu. Với kỳ hạn 5 năm, giá trị đặt thầu bằng 119% gọi thầu (tăng so với 73% năm 2025) và giá trị trúng thầu bằng 64% gọi thầu.

Lãi suất trúng thầu đi lên liên tục trong gần hai năm qua, đưa lãi suất kỳ hạn 10 năm lên 4.43%, mức cao nhất kể từ tháng 1/2023. Khi lãi suất tăng, giá trái phiếu kỳ hạn dài giảm mạnh hơn, nên người nắm giữ trái phiếu dài chịu khoản lỗ lớn hơn.

Về phần mình, Kho bạc gần như không còn tiết kiệm được chi phí rút ngắn thời gian vay. Chênh lệch lãi suất giữa kỳ hạn 10 năm và 5 năm thu hẹp từ 0.79 điểm % trong quý 1/2025 xuống chỉ 0.16 điểm % trong quý 4/2026. Vay 5 năm vì vậy gần như không rẻ hơn vay 10 năm, nhưng Kho bạc phải trả gốc sớm hơn và phải tìm nguồn vay mới cho khoản nợ đó.

Lãi suất trúng thầu đi lên cùng với lạm phát: chỉ số giá tiêu dùng bình quân 10 tháng của Việt Nam tăng 4.57%, xấp xỉ lãi suất trúng thầu kỳ hạn 10 năm, trong khi xung đột ở Trung Đông đẩy giá dầu thế giới và lạm phát của cả thế giới đi lên, khiến nhiều ngân hàng trung ương từ Fed ở Mỹ tới ECB ở châu Âu phải nâng lãi suất.

Chọn kỳ hạn mà thị trường chịu mua giúp Kho bạc bán được trái phiếu trong năm nay, nhưng cũng đẩy một phần lớn khoản trả nợ về cùng một năm.

Nghĩa vụ trả nợ năm 2031

Đến ngày 11/11/2026, dư nợ trái phiếu do Kho bạc phát hành là 2,748 ngàn tỷ đồng, trong đó 281.4 ngàn tỷ đồng đáo hạn năm 2031. Riêng trái phiếu phát hành năm nay đã tạo thêm 116 ngàn tỷ đồng đáo hạn vào năm 2031 và 264 ngàn tỷ đồng vào năm 2036. So với cuối năm 2025, giá trị TPCP dự kiến đến hạn năm 2031 đã tăng khoảng 70%.

Năm 2031 vì thế trở thành năm có lượng trái phiếu đáo hạn lớn thứ ba trong 10 năm tới, chỉ sau năm 2035 với 442.8 ngàn tỷ đồng và năm 2036 với 366 ngàn tỷ đồng. Khi các khoản nợ này đến hạn, Kho bạc sẽ phải vay mới để trả nợ cũ, với mặt bằng lãi suất của năm 2031 mà hiện chưa ai biết trước.

Chi phí vay mới cũng tăng nhanh khi lãi suất trúng thầu bình quân 10 tháng đầu năm đi từ 2.51% năm 2024 lên 3.07% năm 2025 và 4.23% năm 2026, tức chi phí lãi của mỗi đồng vốn vay năm nay cao hơn khoảng 38% so với năm 2025. Theo Nghị quyết 26/2026/QH16, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ giai đoạn 2026-2030 khoảng 3.2 triệu tỷ đồng.

Nhu cầu vay những năm tới cũng không giảm, bởi cùng Nghị quyết 26 này dự kiến tổng mức vay của Chính phủ giai đoạn 2026-2030 khoảng 6.497 triệu tỷ đồng, bội chi ngân sách bình quân khoảng 5% GDP, để bố trí 8.22 triệu tỷ đồng cho kế hoạch đầu tư công trung hạn. Lượng trái phiếu Kho bạc cần bán mỗi năm vì thế khó nhỏ hơn năm 2026, trong khi người mua vẫn ưu tiên kỳ hạn ngắn.

Năm 2026, bằng cách chấp nhận lãi suất cao hơn và rút ngắn kỳ hạn, Kho bạc đã huy động được nhiều vốn hơn năm trước dù kế hoạch phải hạ xuống. Cách vay này giúp ngân sách có tiền đúng lúc cần, nhưng một phần chi phí của nó chưa hiện ra trong năm nay mà dồn lại vào năm 2031, khi hơn 281 ngàn tỷ đồng trái phiếu cùng lúc đến hạn.

Đức Quyền

FILI