Nguy cơ thiếu điện trở thành điểm nghẽn mới thu hút vốn FDI của Việt Nam?
Nguy cơ thiếu điện trở thành điểm nghẽn mới thu hút vốn FDI của Việt Nam?
Dòng vốn FDI vào Việt Nam tăng mạnh. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng tốc độ phát triển nguồn điện đang chậm hơn sự mở rộng của hoạt động công nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ thiếu điện trong tương lai và ảnh hưởng đến sức hấp dẫn đầu tư trong dài hạn.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đón dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất liên tục mở rộng, khả năng bảo đảm nguồn điện ổn định có thể trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh và sức hút đầu tư của nền kinh tế.
Theo ông Phạm Vũ Thăng Long – Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô của CTCP Chứng khoán TPHCM (HOSE: HCM), giá điện hiện vẫn là lợi thế của Việt Nam trong cuộc cạnh tranh thu hút các nhà đầu tư quốc tế. Giai đoạn 2023 đến nay, giá điện phục vụ sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam thấp thứ nhì khu vực, khoảng 8 cent/kWh, tương đương hơn 2,000 đồng/kWh. Mức này thấp hơn đáng kể so với Thái Lan, Malaysia, Philippines và Singapore, giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí đầu vào.
Dù vậy, một nghịch lý đang xuất hiện khi nhu cầu điện phục vụ sản xuất tăng nhanh nhưng năng lực cung ứng chưa theo kịp. Từ cuối năm 2024 đến nay, chỉ số sản xuất và phân phối điện của Việt Nam thấp hơn đáng kể so với chỉ số sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo. Điều này phản ánh tốc độ phát triển nguồn điện đang chậm hơn sự mở rộng của hoạt động công nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ thiếu điện trong tương lai.
Rủi ro càng đáng chú ý khi cơ cấu nguồn cung vẫn phụ thuộc lớn vào các nguồn điện truyền thống. Dù Quy hoạch điện khuyến khích đầu tư vào năng lượng tái tạo, thực tế trong 10 tháng đầu năm 2026, 75% sản lượng điện toàn hệ thống vẫn đến từ điện than và thủy điện, riêng điện than chiếm gần 50%.
Nguồn: HCM
|
“Điện than hiện gần như không được khuyến khích mở rộng đầu tư mới nhưng vẫn giữ tỷ trọng lớn, điều này tạo ra rủi ro và thách thức lớn về nguy cơ thiếu điện trong tương lai, đặc biệt là tại khu vực miền Bắc”, ông Long nhấn mạnh.
FDI tăng mạnh, áp lực bảo đảm điện ngày càng lớn
Bài toán năng lượng xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam đang hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu. Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký và thực hiện tại Việt Nam đạt mức cao nhất nhiều năm qua. Vốn đăng ký tăng khoảng 74%, trong khi vốn thực hiện tăng hơn 13%.
Theo ông Long, chiến tranh thương mại thúc đẩy các tập đoàn quốc tế chuyển một phần hoạt động sản xuất sang nước thứ ba, trong đó Việt Nam là một điểm đến đáng chú ý. Kể từ năm 2022, khi dòng vốn FDI từ Trung Quốc suy giảm rất mạnh, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam lại tăng lên đáng kể.
Xu hướng Trung Quốc+1 cũng mang lại lợi ích rõ rệt cho một số nền kinh tế Đông Nam Á. Vốn FDI vào Việt Nam tăng từ 16 tỷ USD năm 2019 lên 22 tỷ USD năm 2025. Malaysia tăng từ 9 tỷ USD lên 21 tỷ USD, còn Thái Lan tăng từ khoảng 6 tỷ USD lên gần 14 tỷ USD. Hoạt động thương mại cũng duy trì đà tăng trưởng cao.
Đáng chú ý, dòng vốn gần đây không còn tập trung chủ yếu vào những ngành truyền thống như dệt may, da giày mà đang chuyển mạnh sang điện tử, bán dẫn và công nghệ cao.
Sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn đồng nghĩa với yêu cầu ngày càng cao về hạ tầng, đặc biệt là nguồn điện ổn định để duy trì hoạt động sản xuất. Vì vậy, nguy cơ thiếu điện không chỉ là vấn đề bảo đảm nhu cầu trong nước mà còn có thể ảnh hưởng đến quyết định mở rộng đầu tư của các doanh nghiệp quốc tế.
Thuế quan chưa làm suy giảm sức hút đầu tư
Bên cạnh năng lượng, chính sách thuế quan của Mỹ cũng là yếu tố được các nhà đầu tư theo dõi sát sao. Theo ông Long, đợt điều chỉnh chính sách vào đầu tháng 4/2025 của Tổng thống Donald Trump, từng khiến thị trường tài chính toàn cầu chao đảo và làm gia tăng lo ngại về triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.
Tâm lý bất ổn khiến dòng vốn FDI cam kết mới vào Việt Nam từng suy giảm mạnh, trong bối cảnh khu vực FDI chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, tác động thực tế của thuế quan đã bớt đáng ngại hơn.
Sản phẩm của khối FDI như máy móc, thiết bị và linh kiện điện tử chỉ chịu thuế suất 3.6% nhờ các khoản miễn trừ. Trong khi đó, những ngành thâm dụng lao động và doanh nghiệp trong nước như dệt may, da giày, đồ gỗ nội thất, kim loại và sắt thép chịu sức ép lớn hơn. Một số sản phẩm thép, nhôm và đồ gỗ nội thất đang chịu thuế từ 25% đến 50%.
Trước tác động từ thuế quan, giày dép, hàng dệt may và sản phẩm từ sắt thép vẫn cải thiện thị phần tại Mỹ, thậm chí tăng trưởng xuất khẩu sang thị trường này cao hơn mức tăng chung sang các quốc gia khác.
Nhìn chung, thuế quan chưa làm mất đi lợi thế thu hút FDI của Việt Nam, trong khi làn sóng đầu tư công nghệ cao tiếp tục mở rộng. Tuy nhiên, theo ông Long, cùng với những lợi thế về thương mại, chi phí và vị trí trong chuỗi cung ứng, năng lực cung ứng điện sẽ là thách thức cần đặc biệt quan tâm.
Thanh Tú