Ngành thép Trung Quốc chìm sâu trong thua lỗ, áp lực đẩy hàng ra nước ngoài gia tăng

Ngành thép Trung Quốc chìm sâu trong thua lỗ, áp lực đẩy hàng ra nước ngoài gia tăng

Ngành thép Trung Quốc đang chịu sức ép ngày càng lớn khi các nhà sản xuất phải đối mặt với tình trạng kinh tế trì trệ làm suy giảm nhu cầu, trong khi chi phí đầu vào, đặc biệt là than, lại tăng cao. Diễn biến này làm gia tăng khả năng các doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh xuất khẩu để tìm đầu ra cho sản lượng dư thừa.

Tuy nhiên, cách ứng phó với biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp này có nguy cơ làm căng thẳng thương mại toàn cầu thêm trầm trọng.

Một nhà máy thép của Shandong Iron & Steel Group tại thành phố Tế Nam, tỉnh Sơn Đông. Công ty cho biết đang chịu sức ép "từ cả hai phía", khi giá thép trên thị trường giảm trong khi chi phí nguyên vật liệu tăng. © Reuters

Gansu Jiu Steel Group Hongxing Iron and Steel, doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải do chính quyền tỉnh Cam Túc ở miền Tây Bắc Trung Quốc kiểm soát, báo lỗ ròng 813 triệu Nhân dân tệ (122 triệu USD) trong quý 3/2026, cao hơn nhiều so với khoản lỗ 61 triệu Nhân dân tệ cùng kỳ năm trước.

Kết quả kinh doanh quý 3 cũng giảm mạnh so với 6 tháng đầu năm, khi khoản lỗ ròng của công ty ở mức 216 triệu Nhân dân tệ. Doanh thu quý 3 giảm 3.4% so với cùng kỳ, xuống còn 7.8 tỷ Nhân dân tệ, đảo chiều so với mức tăng 3.6%, lên 16.1 tỷ Nhân dân tệ trong nửa đầu năm.

Trong thông báo công bố tối thứ Sáu, công ty mô tả tình hình ngành thép là "nguồn cung mạnh nhưng nhu cầu yếu". Doanh nghiệp than phiền về "nhu cầu từ lĩnh vực bất động sản và cơ sở hạ tầng liên tục thu hẹp", đồng thời chỉ ra "đầu tư tài sản cố định sụt giảm mạnh", trong khi chi phí một số loại nhiên liệu và nguyên vật liệu "vẫn neo ở mức cao".

Công ty thép Cam Túc cho biết những điều kiện này ngày càng tệ hơn, "đặc biệt khi bước sang quý 3, giá thép chịu áp lực giảm, trong khi giá nhiên liệu biến động mạnh ở mức cao".

Angang Steel, công ty niêm yết chủ lực của Ansteel Group - nhà sản xuất thép lớn thứ ba thế giới xét theo sản lượng, báo lỗ ròng 1.98 tỷ Nhân dân tệ trong quý 3/2026, cao hơn gấp đôi mức lỗ 876 triệu Nhân dân tệ cùng kỳ năm trước. Riêng khoản lỗ trong giai đoạn tháng 7-9/2026 gần tương đương mức lỗ ròng 2.04 tỷ Nhân dân tệ của cả 6 tháng đầu năm.

Công ty giải thích ngành thép đang "vận hành trong một chu kỳ suy yếu với tâm lý thị trường ảm đạm", trong khi tình trạng dư cung khiến giá thép đi xuống.

Ở chiều ngược lại, giá than luyện cốc cùng các nguyên liệu thô và nhiên liệu khác "tiếp tục tăng", Angang Steel cho biết. Nhu cầu và giá than được hỗ trợ bởi tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ bắt nguồn từ cuộc chiến Iran, qua đó cải thiện triển vọng kinh doanh của các nhà cung cấp than.

Angang Steel cho biết đã tiếp tục triển khai các biện pháp cắt giảm chi phí, nhưng những nỗ lực này "vẫn chưa đủ để bù đắp khoản thiếu hụt do chênh lệch giữa giá mua nguyên liệu và giá bán sản phẩm ngày càng thu hẹp".

Dây chuyền sản xuất tại một nhà máy cán nguội được ghi lại trong chuyến tham quan dành cho truyền thông do chính phủ tổ chức tại Baoshan Iron & Steel, công ty con của China Baowu Steel Group, ở Thượng Hải. © Reuters

Shandong Iron & Steel, một đơn vị thuộc China Baowu Steel - nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới, cũng ghi nhận kết quả kinh doanh sa sút trong quý 3/2026, với khoản lỗ ròng 146 triệu Nhân dân tệ, so với mức lỗ 29 triệu Nhân dân tệ trong 6 tháng đầu năm. Nguyên nhân tương tự các doanh nghiệp cùng ngành. Công ty cho biết đang bị "ép từ cả hai phía", ám chỉ giá bán trên thị trường giảm trong khi chi phí nguyên vật liệu tăng.

Chongqing Iron & Steel, một công ty khác thuộc Baowu niêm yết tại Thượng Hải, báo lỗ ròng 125 triệu Nhân dân tệ trong quý 3/2026, tăng so với mức lỗ 87 triệu Nhân dân tệ cùng kỳ năm trước và khoản lỗ 178 triệu Nhân dân tệ trong 6 tháng đầu năm 2026.

Tại Maanshan Iron & Steel, một công ty thành viên của Baowu đặt trụ sở ở tỉnh An Huy, miền Trung Trung Quốc, khoản lãi ròng 158 triệu Nhân dân tệ ghi nhận trong quý 3 năm ngoái đã đảo chiều thành khoản lỗ ròng 108 triệu Nhân dân tệ trong quý vừa qua. Đề cập đến những sức ép tương tự các doanh nghiệp khác, công ty dự báo tình hình khó khăn sẽ kéo dài sang quý 4/2026, do "nhu cầu không đủ, giá cả chịu áp lực và cạnh tranh ngày càng gay gắt".

Xinjiang Ba Yi Iron & Steel cũng chuyển sang thua lỗ trong quý 3, từ mức lãi ròng 124 triệu Nhân dân tệ cùng kỳ năm trước thành khoản lỗ 220 triệu Nhân dân tệ. Công ty thuộc Baowu có trụ sở tại Urumqi cho biết sẽ tiếp tục mở rộng thị trường tiêu thụ các sản phẩm thép tại những khu vực lân cận như Tây Tạng và thị trường nước ngoài, trong bối cảnh thị trường nội địa gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp cam kết "liên tục mở rộng sản lượng xuất khẩu và gia tăng thị phần tại thị trường Trung Á".

Trong hoạt động xuất khẩu, Baoshan Iron & Steel, công ty niêm yết chủ lực của Baowu, đang dẫn đầu. Doanh nghiệp tiết lộ đã đạt khối lượng đơn hàng xuất khẩu 5.87 triệu tấn trong 9 tháng đầu năm, tăng 704,000 tấn so với cùng kỳ năm trước.

Xuất khẩu thép Trung Quốc, vốn được thúc đẩy bởi tình trạng dư thừa công suất kéo dài và nhu cầu nội địa yếu, là một trong những nguyên nhân chính gây căng thẳng thương mại với phần còn lại của thế giới. Để giảm bớt những căng thẳng này, Bắc Kinh đã triển khai một hệ thống cấp phép xuất khẩu mới từ đầu năm nay. Theo đó, Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc cùng công bố danh sách khoảng 300 sản phẩm thép thuộc diện kiểm soát.

Biện pháp này dường như đã tạo ra một số tác động khi tổng lượng thép xuất khẩu trong 9 tháng đầu năm giảm 2.6% so với cùng kỳ. Dù vậy, khối lượng xuất khẩu vẫn rất lớn và đang tăng tốc trở lại. Riêng trong tháng 9/2026, xuất khẩu thép thành phẩm đạt 10.49 triệu tấn, đánh dấu tháng thứ năm liên tiếp vượt mốc 10 triệu tấn.

Các cuộn thép Trung Quốc được xếp chồng sau khi dỡ xuống tại cảng Valparaiso, Chile, vào tháng 7/2025. Xuất khẩu thép Trung Quốc là một trong những nguyên nhân chính gây căng thẳng thương mại. © Reuters

Alicia Garcia-Herrero, Chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis của Pháp, nhận định các chính phủ trên thế giới đang cảnh giác trước làn sóng hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc, trong đó thép là một lĩnh vực đáng chú ý bên cạnh sản phẩm hóa chất và xe điện.

Một số quốc gia châu Á đã triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại. Chẳng hạn, Ấn Độ áp thuế tự vệ 11%-12% trong thời hạn 3 năm, còn Việt Nam áp thuế chống bán phá giá lên tới 27.8% đối với thép cuộn cán nóng (HRC) nhập khẩu từ Trung Quốc.

"Bất kỳ công cụ nào của châu Âu có khả năng hạn chế quyền tiếp cận của hàng hóa Trung Quốc đối với toàn bộ các lĩnh vực trên thị trường khu vực này chỉ trong vài tuần đều sẽ làm thay đổi tính toán của các nước châu Á", bà nói. Theo bà, động thái như vậy có thể khiến thêm nhiều lô hàng xuất khẩu của Trung Quốc chuyển hướng sang thị trường châu Á.

Bà Garcia-Herrero nói: "Bài toán đặt ra là liệu các quốc gia châu Á có vượt ra khỏi những biện pháp xử lý riêng lẻ theo từng sản phẩm, chuyển sang áp dụng các biện pháp tự vệ và giám sát làn sóng nhập khẩu tăng đột biến, đồng thời chủ động mở điều tra đối với những ngành mà châu Âu nhiều khả năng sẽ nhắm tới đầu tiên hay không".

Những lĩnh vực có thể nằm trong tầm ngắm bao gồm thép, hóa chất, máy móc, pin và năng lượng mặt trời.

Vũ Hạo

FILI