Ngân hàng Nhà nước chuyển từ giữ trần sang dựng sàn tỷ giá
Ngân hàng Nhà nước chuyển từ giữ trần sang dựng sàn tỷ giá
Chính phủ nâng hạn mức vay thương mại nước ngoài trung, dài hạn tự vay, tự trả năm 2026 lên tối đa 10 tỷ USD, đúng lúc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chuyển sang mua vào USD theo lịch cố định. Sau nhiều năm bán ròng ngoại tệ để hỗ trợ tỷ giá, các công cụ điều hành đang được xoay chiều nhằm hút ngoại tệ về dự trữ và bơm tiền đồng cho hệ thống ngân hàng. Diễn biến này đặt tỷ giá USD/VND vào một vùng cân bằng mới quanh 25,500 đồng, trong khi bài toán dự trữ ngoại hối mỏng vẫn chưa có lời giải nhanh.
Ngày 11/11/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 2184/QĐ-TTg sửa đổi khoản 3 Điều 1 Quyết định số 352/QĐ-TTg ngày 27/02/2026 về Kế hoạch vay, trả nợ công năm 2026. Theo đó, hạn mức vay thương mại nước ngoài trung, dài hạn không được Chính phủ bảo lãnh của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng được nâng lên tối đa 10 tỷ USD/năm, từ mức khoảng 6,124 triệu USD/năm trong kế hoạch ban đầu. Mức nới thêm gần 3.9 tỷ USD tương đương tăng khoảng 63.3% và có hiệu lực ngay từ ngày ký.
Quyết định đồng thời nâng tốc độ tăng dư nợ nước ngoài ngắn hạn tối đa lên 27% so với dư nợ cuối năm 2025, thay cho mức khoảng 19-20% trước đó. Cũng trong ngày 11/11, NHNN - cơ quan quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước - bắt đầu mua USD giao ngay với tỷ giá 25,500 đồng/USD, theo lịch cố định vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Năm ngày trước đó, nhà điều hành đã triển khai giao dịch hoán đổi USD/VND kỳ hạn 182 ngày với quy mô tối đa 2 tỷ USD.
Ba quyết định trong vòng một tuần cùng chỉ về một hướng: Kéo ngoại tệ vào hệ thống thay vì bơm ngoại tệ ra thị trường. Đây là lần đầu tiên NHNN công bố lịch mua ngoại tệ giao ngay cố định, khác với các đợt mua không thông báo trước vào năm 2019 và năm 2023. Mức giá 25,500 đồng/USD cao hơn 4.6% so với giá mua 24,380 đồng/USD niêm yết tại Sở giao dịch NHNN ngày 9/11.
Vì sao NHNN cùng lúc dùng hai nghiệp vụ? Cần nhìn vào hướng đi của dòng tiền trong từng giao dịch. Ở phiên hoán đổi ngày 6/11, NHNN mua USD giao ngay từ các tổ chức tín dụng với tỷ giá 24,399 đồng/USD và cam kết bán lại sau 182 ngày ở mức 24,704 đồng/USD, ngày giá trị 9/11/2026, đáo hạn dự kiến 10/5/2027. Nếu dùng hết hạn mức 2 tỷ USD, hệ thống nhận khoảng 48,798 tỷ đồng, nhưng lượng tiền này sẽ được thu hồi khi hợp đồng đáo hạn và quy mô dự trữ ngoại hối không thay đổi.
Chênh lệch 305 đồng giữa hai chân giao dịch chính là giá của nguồn vốn tiền đồng mà ngân hàng phải trả. Mức chênh này bằng khoảng 1.25% giá giao ngay trong 182 ngày, tương đương xấp xỉ 2.5%/năm khi quy đổi theo năm.
Kỳ hạn 182 ngày dài gấp 26 lần đợt hoán đổi 7 ngày hồi tháng 9. Trong năm 2026, NHNN từng hoán đổi kỳ hạn 21 ngày vào tháng 2 và 14 ngày vào tháng 6, đều nhằm xử lý các đợt căng thẳng thanh khoản ngắn. Kỳ hạn mới trải qua trọn mùa cao điểm thanh toán cuối năm và Tết Nguyên đán, kéo dài sang quý 2/2027.
Nghiệp vụ mua giao ngay vận hành theo nguyên tắc ngược lại. Khi tổ chức tín dụng bán USD cho NHNN ở mức 25,500 đồng, tiền đồng nằm lại trong hệ thống mà không có thời hạn thu hồi, còn USD đi thẳng vào dự trữ ngoại hối. Mỗi 1 tỷ USD được mua vào tương ứng khoảng 25,500 tỷ đồng, bằng khoảng 20% số dư cho vay qua thị trường mở (OMO) hiện tại.
Đối tượng được bán là tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trạng thái ngoại tệ dương. Khối lượng tối đa của từng đơn vị bằng mức cần thiết để đưa trạng thái ngoại tệ về cân bằng, căn cứ số liệu cuối ngày làm việc liền trước. NHNN chưa công bố hạn mức tổng hay hạn mức từng phiên.
Việc NHNN chuyển từ vai trò bên bán sang bên mua ngoại tệ không phải diễn biến ngẫu nhiên. Hiện tượng này là kết quả trực tiếp từ việc cán cân thương mại đảo chiều sang thặng dư, kết hợp cùng áp lực thanh khoản tiền đồng mùa cuối năm.
Thặng dư thương mại và cơn khát tiền đồng
Nửa đầu năm, bức tranh hoàn toàn khác. Việt Nam nhập siêu hàng hóa 16.65 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026, so với mức xuất siêu 7.95 tỷ USD cùng kỳ năm trước, và lũy kế 7 tháng nhập siêu lên 20.52 tỷ USD.
Áp lực đó đẩy tỷ giá trung tâm tăng liên tục 16 tuần, tổng cộng 495 đồng, trước khi đảo chiều vào ngày 05/09 ở mức 25,605 đồng/USD. Trong giai đoạn này, NHNN cho biết đã sử dụng dự trữ ngoại hối nhà nước để can thiệp ổn định thị trường. Theo báo cáo của Bộ Tài chính Mỹ, Việt Nam đã chuyển từ mua ròng sang bán ròng ngoại tệ kể từ năm 2022.
Quý cuối năm, dòng chảy đổi hướng. Việt Nam trở lại xuất siêu 1.3 tỷ USD trong tháng 9 và 7.31 tỷ USD trong tháng 10. Tỷ giá liên ngân hàng lùi về 25,547 đồng/USD ngày 9/11, từ mức 25,762 đồng/USD ngày 3/11, còn giá bán USD tại các ngân hàng thương mại xuống dưới 26,000 đồng cuối tháng 10, lần đầu tiên sau khoảng 1.5 năm.
Dữ liệu chính thức xác nhận xu hướng hạ nhiệt. Theo Cục Thống kê, chỉ số giá USD tháng 10/2026 giảm 0.26% so với tháng trước và giảm 1.32% so với tháng 12/2025. Tỷ giá trung tâm được NHNN công bố ở mức 25,600 đồng/USD ngày 10/11, giảm 10 đồng so với phiên liền trước.
Diễn biến này trái ngược với khu vực, nơi các đồng tiền đã mất giá 2-7% so với USD.
Ở phía tiền đồng, áp lực lại tăng lên. Lãi suất liên ngân hàng qua đêm tăng từ 3.7% ngày 3/11 lên 4.6% ngày 9/11 dù đã có giao dịch hoán đổi, còn số dư OMO lưu hành tăng từ 116,381 tỷ đồng lên 124,862 tỷ đồng. Trước đó, ngày 2/11, lãi suất tham chiếu kỳ hạn 3 tháng đạt 7.45%/năm, kỳ hạn 6 tháng 7.9%/năm và kỳ hạn 1 năm 8%/năm.
Lạm phát thu hẹp dư địa bơm tiền thuần túy. CPI tháng 10 tăng 5.09% so với cùng kỳ, vượt mục tiêu khoảng 4.5%.
Hệ quả của việc dòng ngoại tệ đảo chiều đang lan trực tiếp tới cách Chính phủ mở van vay nợ nước ngoài cho khu vực doanh nghiệp.
Thêm 3.9 tỷ USD hạn mức vay ngoài, tấm đệm dự trữ vẫn mỏng
Hạn mức vay nước ngoài tự vay, tự trả là trần tổng giá trị khoản vay trung, dài hạn mà doanh nghiệp và tổ chức tín dụng được rút vốn trong năm. Khi giải ngân chuyển đổi sang tiền đồng, các khoản vay này tạo thêm nguồn cung USD trên thị trường trong nước. Về mặt cơ chế, phần ngoại tệ dư ra trên bảng cân đối ngân hàng có thể được bán cho NHNN ở mức 25,500 đồng, qua đó khoản nợ của khu vực tư nhân gián tiếp trở thành nguồn bổ sung dự trữ.
Bài toán chi phí giải thích vì sao nhu cầu vay ngoài tăng. Chi phí thực của một khoản vay USD đối với doanh nghiệp có nguồn thu bằng VND bằng lãi suất vay USD cộng với mức mất giá của VND trong kỳ vay. Nếu lấy mức chênh hoán đổi khoảng 2.5%/năm làm thước đo chi phí phòng ngừa và lãi suất USD liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng khoảng 3.85%/năm (theo NHNN, tuần 11-15/5/2026), tổng chi phí vốn USD đã phòng ngừa ước khoảng 6.3-6.4%/năm, thấp hơn lãi suất tham chiếu VND kỳ hạn 3 tháng 7.45%/năm.
Khối ngân hàng đã đi trước quyết định nới hạn mức. ACB hoàn tất khoản vay hợp vốn quốc tế 500 triệu USD kỳ hạn 3 năm trong quý 3/2026 và lên kế hoạch rút vốn trong quý 4. Đầu tháng 10, VIB nhận khoản vốn 285 triệu USD từ 9 tổ chức tài chính châu Á.
Tuy nhiên, các khoản vay thuộc hạn mức này không được Chính phủ bảo lãnh. Doanh nghiệp và tổ chức tín dụng tự chịu nghĩa vụ trả gốc, lãi và toàn bộ rủi ro tỷ giá, lãi suất. Mức trần tăng dư nợ ngắn hạn 27% cũng đồng nghĩa nghĩa vụ ngoại tệ đáo hạn trong vòng 12 tháng của nền kinh tế có thể phình nhanh hơn.
Đây là điểm yếu cấu trúc của tấm đệm dự trữ. Dự trữ ngoại hối đạt 83.6 tỷ USD cuối năm 2025, tương đương 17% GDP và 312% nợ ngắn hạn, theo báo cáo của Bộ Tài chính Mỹ. Đến ngày 18/6/2026, quy mô này đạt gần 87.6 tỷ USD, vẫn thấp hơn khoảng 24.2 tỷ USD so với đỉnh tháng 1/2022 và chỉ tương đương khoảng 1.85 tháng nhập khẩu.
Ngưỡng khuyến nghị tối thiểu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) là 3 tháng nhập khẩu. Ước tính ngay cả trong kịch bản mua vào tích cực, dự trữ cũng chỉ đạt khoảng 2 tháng nhập khẩu, và việc tái tích lũy là quá trình kéo dài nhiều năm.
Hoạt động mua ròng ngoại tệ cũng sẽ sớm được công khai. Theo tuyên bố chung ký ngày 29/5/2026 với Bộ Tài chính Mỹ, NHNN cam kết công bố số liệu mua ròng ngoại tệ, gồm cả giao dịch giao ngay và kỳ hạn, theo chu kỳ hằng năm với độ trễ 3 tháng, bắt đầu từ năm 2027. Báo cáo tháng 7/2026 của Bộ Tài chính Mỹ tiếp tục xếp Việt Nam vào Danh sách giám sát ngoại hối.
Chuỗi quyết định giữa tháng 11 cho thấy thị trường ngoại hối Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn phòng thủ sang giai đoạn tích lũy. Đây không phải một sự nới lỏng tiền tệ đột ngột, bởi NHNN vẫn dùng hoán đổi có kỳ hạn và OMO để kiểm soát lượng tiền đồng ra vào. Tuy nhiên, lần đầu tiên sau nhiều năm, tỷ giá USD/VND có một mức sàn được công bố thay vì chỉ có trần.
Đối với doanh nghiệp vay nợ nước ngoài và cơ quan quản lý, quá trình đưa dự trữ về ngưỡng 3 tháng nhập khẩu sẽ còn kéo dài trong vài năm tới. Mốc 25,500 đồng/USD sẽ là phép thử đầu tiên.
Chu Tuấn Phong