Khơi thông dòng vốn cho SME trên sàn thương mại điện tử nhờ dữ liệu số

2 giờ trước

Khơi thông dòng vốn cho SME trên sàn thương mại điện tử nhờ dữ liệu số

Trong bối cảnh quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt 31 tỷ USD nhưng phần lớn doanh nghiệp nhỏ vẫn khó vay vốn ngân hàng, chuyên gia từ IFC cho rằng việc kết nối dữ liệu từ bên thứ ba độc lập và phát triển hệ sinh thái tài chính số là hướng đi tất yếu.

Chia sẻ về khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) tại Diễn đàn Thương mại điện tử năm 2026, bà Phạm Thị Thanh Huyền, Trưởng chương trình Phát triển Cơ sở hạ tầng Tài chính Việt Nam và Campuchia của IFC (Nhóm Ngân hàng Thế giới), cho biết cả nước hiện có khoảng 1 triệu doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo thống kê từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng một số tổ chức khác, chỉ khoảng 20-30% SME tiếp cận được nguồn vốn chính thức từ ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính.

Ảnh: BC

Theo đại diện IFC, một trong những hướng giải quyết là tạo dựng "xương sống" bền vững cho ngành tài chính thông qua cải thiện hạ tầng thông tin tín dụng và khai thác thêm dữ liệu từ các bên thứ ba độc lập. Thông tin về lịch sử vay, trả nợ giúp tổ chức cho vay đánh giá mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp.

"Nếu chỉ nhìn vào thông tin tín dụng thôi thì chưa đủ, mà phải nhìn luôn cả đến những dữ liệu từ bên thứ ba độc lập như ngành nghề hoạt động, thuế, kiểm toán, các khoản phải thu hay hàng hóa luân chuyển. Dựa trên hai nguồn thông tin đó, các tổ chức cho vay mới đánh giá doanh nghiệp toàn diện hơn", bà Huyền phân tích.

Thị trường TMĐT mở rộng, nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó về vốn

Theo số liệu được bà Huyền dẫn tại buổi trình bày, thị trường TMĐT Việt Nam hiện đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD, tăng hơn 2 lần so với năm 2020. Việt Nam có khoảng 60 triệu người mua sắm trực tuyến, tương đương khoảng 60% dân số. Mức chi tiêu bình quân đạt khoảng 400 USD/người/năm, trong khi 73% giao dịch được thực hiện qua thiết bị di động và các nền tảng số.

Về triển vọng, tổng giá trị nền kinh tế số Việt Nam được dự báo có thể đạt 85-190 tỷ USD vào năm 2030. Quy mô này bao gồm các lĩnh vực như TMĐT, vận tải và giao đồ ăn, nội dung nghe nhìn trực tuyến và du lịch trực tuyến.

Dù có tiềm năng tăng trưởng, hệ sinh thái TMĐT vẫn đối mặt nhiều hạn chế. Hạ tầng logistics và vận tải chưa đồng đều, chi phí vận chuyển cao, tình trạng gian lận thương mại và hàng giả ảnh hưởng đến niềm tin người tiêu dùng. Trong khi đó, năng lực tài chính và mức độ số hóa của SME cũng như các hộ kinh doanh còn hạn chế.

Theo bà Huyền, một trong những thách thức lớn nhất là khả năng tiếp cận tài chính của doanh nghiệp trên các sàn TMĐT. Nhóm này thường có quy mô nhỏ, hoạt động kinh doanh phụ thuộc vào lượng hàng hóa tiêu thụ và các khoản phải thu từ khách hàng.

Dữ liệu bán hàng và hàng tồn kho có thể trở thành cơ sở cấp tín dụng

Thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải có bất động sản để thế chấp như cách tiếp cận truyền thống, bà Huyền cho rằng các tổ chức tài chính có thể phát triển sản phẩm cho vay dựa trên tài sản bảo đảm là động sản, chẳng hạn khoản phải thu và hàng hóa luân chuyển. "Đây là một trong những sản phẩm rất hữu hiệu, thay vì các doanh nghiệp vừa và nhỏ phải tiếp cận ngân hàng và dùng đất đai, nhà cửa của chủ doanh nghiệp để đi vay vốn", bà nhấn mạnh.

Đặc thù hoạt động trên sàn TMĐT cũng tạo ra nhu cầu vốn lưu động riêng. Theo bà Huyền, khi người mua thanh toán bằng thẻ hoặc chuyển khoản, tiền không được chuyển ngay vào tài khoản người bán mà có thể bị sàn giữ lại từ 7-15 ngày để xử lý các vấn đề liên quan đến đổi trả hoặc hàng lỗi. Khoảng thời gian này có thể tạo ra độ trễ dòng tiền, ảnh hưởng đến khả năng xoay vòng vốn của người bán.

Để giải quyết vấn đề, các tổ chức tài chính có thể hợp tác với sàn TMĐT nhằm khai thác dữ liệu doanh số, hóa đơn, doanh thu bình quân hàng tháng, lượng khách hàng truy cập, số giao dịch và hàng hóa đang lưu kho tại sàn hoặc đơn vị vận chuyển.

Trên cơ sở đó, tổ chức cho vay có thể đánh giá hoạt động kinh doanh và thiết kế sản phẩm tài trợ vốn phù hợp với từng doanh nghiệp. Trong hệ sinh thái này, ngoài người bán, nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển, kho hàng và người mua, còn có sự tham gia của cổng thanh toán, cơ quan quản lý và các tổ chức tài chính. Đối với người mua, những sản phẩm tài chính nhúng như mua trước trả sau cũng góp phần mở rộng trải nghiệm mua sắm.

Fintech có thể bổ sung nguồn vốn cho nhóm SME khó tiếp cận ngân hàng

Một rào cản khác đến từ quy trình thẩm định của các ngân hàng thương mại. Theo bà Huyền, quy trình cấp tín dụng đối với doanh nghiệp lớn và SME hiện có nhiều yêu cầu tương đồng, từ thẩm định, xét duyệt đến tài sản bảo đảm. Chi phí thực hiện quy trình không chênh lệch nhiều khiến các khoản vay quy mô nhỏ của SME kém hấp dẫn đối với ngân hàng.

Trong trường hợp này, các công ty công nghệ tài chính và tổ chức cho vay phi ngân hàng có thể đóng vai trò bổ sung. Nhờ ứng dụng công nghệ và thuật toán phân tích dữ liệu, các đơn vị này có khả năng đánh giá rủi ro và xử lý khoản vay nhanh hơn.

Bà Huyền dẫn ví dụ về Dowsure, một công ty đến từ Trung Quốc chuyên kết nối dữ liệu từ các sàn TMĐT với người bán để cung cấp giải pháp tài chính, dự kiến sắp có mặt tại Việt Nam.

Cần mở rộng hệ sinh thái tài chính và minh bạch dữ liệu

Về chính sách, bà Huyền đề cập đến các định hướng thúc đẩy kinh tế tư nhân, trong đó có Nghị quyết 68 và nỗ lực xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ với các nội dung liên quan đến hỗ trợ tiếp cận tín dụng.

Để phát triển tài chính cho doanh nghiệp trên sàn TMĐT, đại diện IFC nhấn mạnh 3 hướng cần quan tâm.

Thứ nhất, đa dạng hóa sản phẩm tài chính, xây dựng giải pháp phù hợp với đặc điểm của từng nhóm khách hàng trên sàn TMĐT thay vì áp dụng 1 sản phẩm chung.

Thứ hai, mở rộng các tổ chức cung cấp vốn, bên cạnh ngân hàng thương mại cần có sự tham gia của Fintech và các tổ chức cho vay phi ngân hàng nhằm phục vụ những nhóm doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao hơn, bao gồm doanh nghiệp hạng 2 và hạng 3.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái tài chính tích hợp, kết nối các bên cung cấp dịch vụ, nền tảng, dữ liệu và phân tích dữ liệu với các tổ chức cho vay.

Về phía doanh nghiệp, bà Huyền cho rằng SME cần chủ động minh bạch tình hình tài chính. "Bản thân các doanh nghiệp cũng cần minh bạch hóa tình hình tài chính và chia sẻ với các tổ chức tài chính về những khó khăn cũng như những gì họ đang có một cách thành thật; từ đó các tổ chức tài chính mới giúp được họ", bà Huyền khuyến nghị.

Bảo Châu

FILI