Doanh nghiệp, hộ kinh doanh than khó đủ đường khi bán hàng online

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh than khó đủ đường khi bán hàng online

Mua hàng trên sàn đã thanh toán nhưng doanh nghiệp vẫn lo thiếu chứng từ để hạch toán chi phí. Ở phía bán, doanh nghiệp và hộ kinh doanh tiếp tục vướng hóa đơn, thuế, khuyến mại, theo phản ánh tại cuộc đối thoại ở TPHCM ngày 13/11.

Mua hàng trên Shopee hay TikTok, doanh nghiệp có thể tra được đơn hàng, lịch sử thanh toán nhưng vẫn chưa chắc có đủ chứng từ để tính khoản mua vào chi phí hợp lệ. Đây là một trong những vướng mắc được nêu tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền TPHCM lần thứ 282, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư (ITPC) phối hợp Sở Công Thương tổ chức sáng 13/11.

Đại diện một doanh nghiệp kể rằng khi mua trực tiếp từ hộ kinh doanh hoặc cá nhân, bên mua phải liên hệ để xin hóa đơn, phiếu xuất kho và các giấy tờ liên quan. Trên sàn thương mại điện tử, mọi giao dịch đã được ghi nhận, tiền cũng thanh toán qua hệ thống, nhưng không phải người bán nào cũng cung cấp hóa đơn.

"Khi chúng tôi mua trên sàn thì đều có đơn hàng, có thanh toán", người này nói và đề nghị cơ quan thuế xem xét cho phép sử dụng những dữ liệu đó làm bộ chứng từ để hạch toán chi phí, thay vì phải thu thập thêm nhiều giấy tờ từ từng người bán.

Trước đó, doanh nghiệp còn đặt câu hỏi làm sao xác định hộ kinh doanh bán hàng có doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế để được lập bảng kê. Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Trưởng Thuế TPHCM, với trường hợp mua từ hộ, cá nhân kinh doanh thuộc diện được lập bảng kê theo quy định, chứng từ này có thể dùng làm căn cứ xác định chi phí được trừ, nhưng không được dùng để khấu trừ thuế giá trị gia tăng.

Riêng đề xuất sử dụng dữ liệu đơn hàng và thanh toán trên sàn thay cho bộ chứng từ mua vào, hội nghị chưa đưa ra kết luận. Theo quy định hiện hành, việc tính chi phí được trừ vẫn phải đáp ứng những điều kiện tương ứng về hóa đơn, chứng từ và thanh toán.

Đại diện doanh nghiệp nêu vướng mắc tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền TPHCM ngày 13/11. Ảnh: Tử Kính

Doanh nghiệp xin gộp hóa đơn cuối ngày

Không chỉ khó khi mua, doanh nghiệp còn than phiền về chi phí bán hàng. Một đại diện cho biết với những đơn vị bán lẻ, bán online, số hóa đơn phải lập mỗi ngày có thể lên đến hàng ngàn. Mỗi hóa đơn tốn hơn 1,000 đồng theo mức giá người này đang sử dụng, cộng dồn cả tháng thành khoản đáng kể, chưa kể thời gian và nhân sự kế toán.

Để giảm gánh nặng, người phát biểu đề nghị được gộp các giao dịch bán lẻ trong ngày vào một hóa đơn kèm bảng kê, thay vì lập riêng cho từng khách như hiện nay.

Đại diện Thuế TPHCM cho biết Nghị định 254/2026/NĐ-CP chưa cho phép thực hiện theo phương án gộp hóa đơn được doanh nghiệp đề xuất. Ngành thuế sẽ ghi nhận, báo cáo kiến nghị lên cấp trên xem xét.

Chuyện hóa đơn còn vướng ngay ở khâu lấy thông tin người mua. "Khách tới mua là mình mừng rồi", một đại diện doanh nghiệp kể, nhưng khi đề nghị cung cấp mã số thuế hoặc thông tin để xuất hóa đơn thì nhiều người từ chối vì lo lộ dữ liệu cá nhân.

"Không lẽ chúng tôi từ chối bán? Mà nếu chúng tôi từ chối bán thì doanh thu làm sao có được?", người này đặt câu hỏi, rồi thừa nhận doanh nghiệp hiện rất sợ, "làm cái gì cũng sợ sai".

Đại diện Thuế TPHCM giải thích, với trường hợp khách mua là người tiêu dùng không cung cấp thông tin, hóa đơn được ghi "Bán cho người tiêu dùng" theo quy định. Tuy nhiên, loại hóa đơn này không được doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh sử dụng để hạch toán chi phí, quyết toán thuế. Đây cũng là lý do chứng từ đầu vào cần được phân biệt với việc lập hóa đơn cho khách mua lẻ.

Cùng nói về hóa đơn, một người kinh doanh khác lại ủng hộ việc lập riêng cho từng giao dịch, bởi cho rằng cách làm này giúp hạn chế mua bán hóa đơn và tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn.

Điều người này mong muốn là giảm chi phí sử dụng dịch vụ hóa đơn điện tử, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Theo phản ánh, có đơn vị cung cấp dịch vụ tính phí mỗi hóa đơn khác nhau, trong khi người bán phải thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Người này đề nghị có giải pháp miễn phí cho nhóm kinh doanh quy mô nhỏ hoặc cơ chế giúp hạ chi phí sử dụng.

Những lo lắng tương tự xuất hiện ở tình huống khách đặt hàng qua website rồi không nhận, thường gọi là "bom hàng". Một đại diện doanh nghiệp kể có ngày phát sinh rất nhiều đơn, nếu xuất hóa đơn ngay khi gửi hàng mà khách không nhận thì kế toán lại phải xử lý, điều chỉnh chứng từ. Người này đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn rõ hơn để tránh mỗi nơi hiểu một cách.

Phía Thuế TPHCM giải thích thời điểm lập hóa đơn bán hàng gắn với việc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho người mua, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Nếu khách từ chối nhận, hàng chưa được chuyển giao và chưa lập hóa đơn thì người bán chưa phải lập. Trường hợp hàng đã lập hóa đơn rồi bị trả lại, việc xử lý thực hiện theo khoản 5 Điều 10 Thông tư 91/2026/TT-BTC.

Dù được giải đáp, doanh nghiệp vẫn muốn có hướng dẫn thống nhất hơn trong thực tế, nhất là khi cách hiểu của nhân viên kế toán và cán bộ thuế có thể khác nhau.

Hội nghị đối thoại diễn ra vào sáng 13/11. Ảnh: BTC

Theo số liệu Sở Công Thương công bố, trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan này tiếp nhận 3,638 hồ sơ thông báo đối với nền tảng bán hàng trực tiếp có chức năng đặt hàng, riêng giai đoạn tháng 7-10 có 1,579 hồ sơ, chiếm hơn 43%. Cơ quan quản lý cho biết lượng hồ sơ tăng cũng tạo thêm áp lực xử lý, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện quy định.

Giảm giá cho khách có phải thông báo?

Ngoài hóa đơn, việc giảm giá cho khách cũng khiến người bán lúng túng. Đại diện một đơn vị kể rằng nhiều khách đã đặt hàng qua website nhưng vẫn gọi điện đòi bớt tiền, thậm chí mặc cả tới 50%. "Không giảm giá họ không mua", người này thuật lại cách khách thương lượng. Muốn giữ đơn hàng, doanh nghiệp phải cân nhắc giảm giá, nhưng lại lo việc thỏa thuận riêng có bị xem là một chương trình khuyến mại cần thông báo với Sở Công Thương.

"Không lẽ mỗi tờ hóa đơn, mỗi khách hàng họ đề nghị giảm giá là tôi phải thông báo?", người phát biểu hỏi.

Bà Lê Thị Hà, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương, phân biệt việc tổ chức chương trình khuyến mại công khai với thỏa thuận giá riêng giữa người mua và người bán. Theo cách hiểu bà đưa ra tại hội nghị, trường hợp khách gọi điện thương lượng riêng có thể là giao dịch dân sự, không hẳn là một chương trình khuyến mại áp dụng cho nhiều người.

Theo Nghị định 239/2026/NĐ-CP, hình thức khuyến mại giảm giá theo Điều 10 Nghị định 81/2018/NĐ-CP thuộc diện không phải thực hiện thủ tục thông báo. Ngưỡng dưới 100 triệu đồng về tổng giá trị giải thưởng, quà tặng được áp dụng cho trường hợp khác theo quy định, không phải căn cứ chung để xác định mọi lần giảm giá đều phải thông báo.

Với hộ kinh doanh, câu chuyện lại bắt đầu từ việc chưa rõ cách tính và kê khai thuế khi bán trên sàn. Một đại diện đang kinh doanh qua TikTok và Shopee đề nghị được hướng dẫn từ đầu để thực hiện đúng, tránh sai sót về sau.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam, cho biết nền tảng đã công khai các chính sách liên quan, có chương trình đào tạo trực tuyến và kênh hỗ trợ người bán. Đối với hộ, cá nhân kinh doanh thuộc diện áp dụng, sàn thực hiện khấu trừ và nộp thuế thay theo quy định; còn doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ kê khai tương ứng. Người bán cũng có thể liên hệ cơ quan thuế nơi kinh doanh để được hướng dẫn cụ thể.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc Tiktok Việt Nam, chia sẻ tại hội nghị. Ảnh: Tử Kính

Nỗi lo cạnh tranh không công bằng

Một doanh nghiệp nhập khẩu phản ánh phải chịu nhiều khoản thuế, chi phí chứng từ và đáp ứng yêu cầu từ đối tác nước ngoài, trong khi một số người bán hàng xách tay trên mạng có thể không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tương ứng.

"Tôi nói thật, 10 năm nay tôi vẫn chưa tìm được cách nào để cạnh tranh với những người bán hàng đó", người này kể, cho biết đã từng tìm đủ cách tháo gỡ nhưng cuối cùng đành "bó tay".

Ông Nguyễn Tiến Dũng cho biết việc đưa hàng xách tay về bán trái quy định hoặc kinh doanh hàng nhập lậu thuộc phạm vi kiểm soát, xử lý của các lực lượng chức năng; hành vi trốn thuế nếu được phát hiện cũng phải xử lý theo pháp luật.

Khó khăn khác xuất hiện khi doanh nghiệp kinh doanh qua nền tảng nước ngoài. Đại diện một đơn vị lữ hành lấy ví dụ bán tour giá 200,000 đồng, nền tảng giữ lại 40,000 đồng phí và chuyển về 160,000 đồng. Doanh nghiệp vẫn phải xuất hóa đơn theo giá bán 200,000 đồng và cần chứng từ hợp lệ để hạch toán khoản phí đã bị trừ.

Không dừng ở chi phí, người phát biểu còn lo cạnh tranh với các tổ chức sử dụng pháp nhân nước ngoài để bán tour tại Việt Nam, đặt câu hỏi cơ quan nào chịu trách nhiệm xác minh giấy phép, quản lý doanh thu và xử lý nếu có hoạt động trái quy định.

Bà Lê Thị Hà cho biết Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đang làm việc với những đơn vị chủ quản nền tảng được đề cập. Theo bà, phải phân biệt bên trực tiếp kinh doanh dịch vụ lữ hành với đơn vị cung cấp nền tảng trung gian, đồng thời xác định trường hợp nào thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật Việt Nam.

Đại diện Bộ Công Thương đề nghị doanh nghiệp gửi hồ sơ phản ánh tới Cục để phối hợp với cơ quan quản lý du lịch và các đơn vị liên quan xem xét. Việc xử lý phải dựa trên thông tin, chứng cứ cụ thể, thay vì chỉ căn cứ vào nghi ngại về mô hình kinh doanh xuyên biên giới.

Bà Lê Thị Hà, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương, giải đáp nhiều vướng mắc của doanh nghiệp/hộ kinh doanh. Ảnh: Tử Kính

Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM, một số vướng mắc bắt nguồn từ khoảng cách giữa cách hiểu của doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Có người muốn tuân thủ nhưng chưa nắm rõ quy định, trong khi phía quản lý cũng khó hình dung hết những tình huống phát sinh trong thực tế kinh doanh.

Ông mong doanh nghiệp tiếp tục phản ánh những bất cập cụ thể để cơ quan chức năng có thêm thông tin, xem xét hướng dẫn hoặc kiến nghị điều chỉnh những quy định chưa phù hợp. Với các trường hợp cần xử lý riêng, đơn vị phụ trách sẽ trao đổi trực tiếp cùng người phản ánh.

Đại diện ITPC cho biết các câu hỏi chưa được giải đáp và kiến nghị của doanh nghiệp sẽ được tổng hợp, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, trả lời bằng văn bản.

Tử Kính

FILI