Từ PII 2026, để không “làm người đến sau”!
Từ PII 2026, để không “làm người đến sau”!
Bộ KH&CN vừa công bố kết quả Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII). Top 5 địa phương dẫn đầu gồm Hà Nội: 63.80 điểm, TP. Hồ Chí Minh: 58.30 điểm, Hải Phòng: 56.33 điểm, Quảng Ninh: 55.24 điểm, Bắc Ninh: 50.96 điểm. Như vậy, điểm số của “quán quân” Hà Nội cách “á quân” TP.HCM khá xa, trong khi các thành phố xếp kế cận lại cách nhau… rất gần.
Là bảng xếp hạng thời kỳ “chuyển giao”, ở đó nhiều chỉ số lấy từ Dữ liệu và Báo cáo PII 2023, 2024, 2025 cũng như có 11 chỉ số lấy từ PCI, PAPI, PAR Index, DTI, tức có áp dụng quy đổi điểm 2 năm trước sáp nhập với năm 2025 - năm đầu tiên xếp hạng với 34 tỉnh thành. Do đó, nó phản ánh khá chính xác tính tương đối về mặt quy đổi điểm nhưng cũng cho thấy kết quả của bình quân sau khi “về chung một nhà”.
Nếu sáp nhập làm cho Hải Phòng sau khi gộp Hải Dương thêm mạnh lên, vượt TP.HCM năm 2024 thì Thành phố đầu tàu lại bị chia điểm bởi 2 địa phương cũ là Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu có nền tảng KH&CN thấp, khiến các chỉ số bình quân giảm.
Tuy nhiên, cái chính là doanh nghiệp chưa thực sự là trung tâm đổi mới sáng tạo. Cụ thể là đầu tư R&D toàn xã hội chỉ chiếm 0.08% GRDP; ngân sách chi cho KH&CN 0.048% GRDP và gần như không tăng trong 3 năm. Chính vì thế chưa thể tạo đòn bẩy kéo vốn doanh nghiệp.
Dù rằng trong cơ cấu kinh tế TP. Hồ Chí Minh, thương mại, dịch vụ, gia công làm trụ cột nhưng rõ ràng, doanh nghiệp KH&CN chỉ đạt 1.05/1,000 DN và khởi nghiệp sáng tạo chỉ chiếm 2.24% DN mới thì quá mỏng. Dẫn tới hoạt động đổi mới sáng tạo chưa chuyển thành năng suất với hệ quả năng suất lao động năm 2024 gần như không tăng, nhóm chỉ số Tác động đến sản xuất - kinh doanh tụt từ hạng 24 xuống 32/34.
Đi sâu vào các điểm thành phần sẽ thấy rõ hạn chế nói trên. Đó là TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu về Cơ sở hạ tầng, xếp thứ 2 về Thể chế, Trình độ thị trường; xếp hạng 3 về Vốn con người, nghiên cứu và phát triển, tức 3/5 trụt cột Đầu vào đều nắm giữ thứ hạng cao. Nhưng, để chuyển hóa các ưu thế ấy thành Sản phẩm tri thức và Tác động lên đời sống sản xuất - kinh doanh, tức 2 trụ cột Đầu ra thì lại không cao, nhất là điểm số thành phần Tác động đến sản xuất - kinh doanh chỉ đạt 26.39 điểm, xếp thứ 32/34, giảm sâu so với các năm trước.
Khi Thể chế, Hạ tầng tăng là chứng tỏ vai trò Nhà nước đã được thăng hạng. Các chính sách được tháo gỡ, hạ tầng phục vụ cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo được đầu tư. Quan trọng chúng đã được vận hành trong thực tế để kiểm nghiệm, đánh giá.
Nhưng, từ đó đến các phòng R&D, đến các nhà xưởng sản xuất, đến khả năng hoạch toán của doanh nghiệp về khả năng thu hút thị trường thì vẫn còn là khoảng cách. Vì sao một thành phố năng động, chỉ số Trình độ thị trường xếp hạng 2 cả nước; Vốn con người, nghiên cứu và phát triển xếp hạng 3 mà chuyển hóa nó thành sản phẩm thông qua sản xuất, kinh doanh lại chậm và yếu đến như vậy?
Đặt trong tình hình Nghị quyết 57 về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia thì kết quả “đầu ra” này còn cho thấy cho đến nay, TP.HCM vẫn chưa thể đưa 1 trong 4 nghị quyết “tứ trụ” đi vào cuộc sống.
Mà một trong những lý do quan trọng là liên kết viện, trường với doanh nghiệp chưa thật sự liền mạch nếu không muốn nói là yếu trong suốt 3 năm qua. Nhóm điểm Liên kết sáng tạo liên tiếp xếp hạng 30-31/34. Nhưng vì sao 3 năm qua, cho đến nay vẫn chưa cải thiện được, đó là vấn đề!
Điều này cũng phần nào đã được người đứng đầu Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh nhìn thấy và thẳng thắn nêu tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Đề án 204 của Ban Bí thư và Đề án 06 của Chính phủ hồi tháng 1/2026. Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, khiến sau 1 năm triển khai Nghị quyết 57, kết quả vẫn còn rất hạn chế.
Đó là cơ chế sandbox chấp nhận rủi ro chưa có sản phẩm cụ thể; quỹ đầu tư mạo hiểm vẫn chưa hình thành dù đã có nguồn lực ban đầu; cơ chế phối hợp "ba nhà" chưa tạo ra sản phẩm rõ nét. Ông nói, nếu khoa học - công nghệ tiếp tục chậm, TP.HCM sẽ mãi đến sau.
Để tiến lên - trên bảng xếp hạng, vượt trước - xứng đáng là TP. Hồ Chí Minh đầu tàu, là “phòng thí nghiệm” quốc gia, nhất là trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, TP.HCM cần tập trung giải quyết điểm nghẽn trung tâm: đó là tìm mọi cách để đưa doanh nghiệp vào trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo; là đối tác của nhà nước và là “chân kiềng” thực thụ, thực chất trong tam giác “3 nhà”. Đưa bằng cơ chế, đưa bằng ưu đãi tín dụng, thuế và đảm bảo rủi ro được “bảo trợ” trong nghiên cứu và phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Cần lập Tổ công tác PII, giao chỉ tiêu cụ thể cho từng Sở theo 52 chỉ số; điều tra doanh nghiệp về R&D, đổi mới sáng tạo, nhân lực và nghiên cứu - phát triển trên toàn địa bàn TP mới. Rà soát lại số liệu năng suất lao động, chỉ số sản xuất công nghiệp, mật độ doanh nghiệp.
Đó là trước mắt, còn căn cơ hơn, đó là việc phải đưa doanh nghiệp vào trung tâm của hoạt động khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Cụ thể, là tăng chi ngân sách cho KH&CN, đổi mới sáng tạo theo NQ 57; dùng vốn mồi (đối ứng, voucher) để kéo vốn R&D của doanh nghiệp. Đặt hàng nghiên cứu theo "bài toán" của doanh nghiệp và TP; hợp đồng viện, trường với DN, ưu tiên các KCN Bình Dương (cũ). Chiến dịch công nhận doanh nghiệp KH&CN, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Xây dựng nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, OCOP 4 sao cho sản phẩm đặc trưng của ba địa bàn. Khắc phục chỉ số thành phần PCI yếu: cạnh tranh bình đẳng, tính năng động, chi phí gia nhập thị trường. Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo ở Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu cũ…
Quốc Học