Từ 10/10/2026, người dân được quyền từ chối yêu cầu ngoài thủ tục hành chính
Từ 10/10/2026, người dân được quyền từ chối yêu cầu ngoài thủ tục hành chính
Ngày 09/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 385/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 10/10/2026 quy định về kiểm soát thủ tục hành chính. Trong đó có nội dung xác lập rõ quyền của cá nhân, tổ chức được từ chối những yêu cầu không được quy định trong thủ tục hành chính hoặc chưa được công khai. Quy định này được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng phát sinh thêm giấy tờ, điều kiện trong quá trình giải quyết hồ sơ, đồng thời tăng trách nhiệm của cơ quan, cán bộ thực hiện thủ tục hành chính.
Khi làm thủ tục, người dân được quyền từ chối yêu cầu ngoài thủ tục hành chính
Trong thực tế, không ít người từng rơi vào tình huống đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo hướng dẫn nhưng khi đến cơ quan giải quyết lại được yêu cầu bổ sung thêm một loại giấy tờ, xác nhận hoặc tài liệu khác. Điều đáng nói là người dân nhiều khi không biết phải phản ứng thế nào. Nếu không bổ sung thì lo hồ sơ không được tiếp nhận; nếu bổ sung thì phải mất thêm thời gian, chi phí và công sức, thậm chí có những giấy tờ không dễ dàng có được.
Điều này đã được khắc phục bằng quy định tại khoản 2 Điều 21 Nghị định 385/2026/NĐ-CP về quyền và nghĩa vụ của đối tượng thực hiện thủ tục hành chính được quyền: “2. Từ chối thực hiện những yêu cầu không được quy định trong thủ tục hành chính hoặc chưa được công khai theo quy định”.
Quy định này không chỉ là cơ sở pháp lý mà còn để người dân chủ động hơn khi thực hiện thủ tục hành chính. Thay vì chấp nhận mọi yêu cầu phát sinh tại nơi tiếp nhận hồ sơ, người dân có quyền yêu cầu cơ quan giải quyết xác định rõ yêu cầu đó có nằm trong thành phần hồ sơ, trình tự của thủ tục hành chính hay không để thực hiện quyền phù hợp quy định pháp luật.
Tuy nhiên, cần lưu ý quyền từ chối chỉ hướng tới những yêu cầu không được quy định trong thủ tục hành chính, chưa được công khai. Tại Điều 15 Nghị định 385/2026/NĐ-CP quy định nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính phải bảo đảm công khai, minh bạch; khách quan, công bằng; liên thông, kịp thời, chính xác và không gây phiền hà trong thực hiện thủ tục hành chính. Đáng chú ý, khoản 4 Điều 15 Nghị định 385/2026/NĐ-CP xác định cá nhân, tổ chức có quyền từ chối thực hiện thủ tục hành chính không đúng quy định pháp luật hoặc không đúng nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền công bố, công khai thủ tục hành chính theo quy định.
Theo Điều 16 Nghị định 385/2026/NĐ-CP quy định thủ tục hành chính sau khi được người có thẩm quyền công bố phải được công khai tùy theo từng cấp cơ quan ban ngành. Về phạm vi thì tất cả các thủ tục hành chính sau khi ban hành, sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ phải được công bố, nội dung công bố thủ tục hành chính được thể hiện trong quyết định công bố thủ tục hành chính.
Như vậy, khi thủ tục được công khai minh bạch, người dân sẽ dễ dàng nhận biết đâu là yêu cầu hợp pháp và đâu là yêu cầu phát sinh ngoài thủ tục hành chính, để thực hiện quyền từ chối phù hợp quy định pháp luật.
Cơ quan giải quyết không được tự đặt thêm thủ tục, giấy tờ
Một trong những điểm đáng chú ý khác của Nghị định 385/2026/NĐ-CP là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc phát sinh thêm trong quá trình giải quyết hồ sơ.
Tại Khoản 1 Điều 26 Nghị định 385/2026/NĐ-CP quy định thủ tục hành chính và các văn bản quy định về thủ tục hành chính hoặc văn bản có liên quan về thủ tục hành chính được đăng tải trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính có giá trị thi hành và được bảo đảm thi hành. Đáng chú ý, mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính đăng tải kèm theo thủ tục hành chính trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính có giá trị ngang bằng với mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính do cơ quan thực hiện thủ tục hành chính cung cấp trực tiếp. Quy định này giúp hạn chế tình trạng người dân phải đi xin một mẫu đơn riêng tại từng cơ quan hoặc bị yêu cầu sử dụng một mẫu khác mà không rõ căn cứ.
Khoản 3 Điều 26 quy định đối với thủ tục hành chính chưa được công khai trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính, khi tổ chức, cá nhân có yêu cầu giải quyết, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm giải quyết theo yêu cầu. Cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được tự ý đặt thêm, bổ sung, sửa đổi hoặc áp dụng khác với nội dung đã được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật, công khai trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính.
Việc một thủ tục chưa được công khai không thể trở thành lý do để cơ quan Nhà nước tùy ý từ chối giải quyết yêu cầu của người dân. Ngược lại, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải giải quyết theo quy định và không được lấy lý do chưa công khai để đặt ra thêm điều kiện hoặc giấy tờ. Về lâu dài, khi dữ liệu thủ tục hành chính được cập nhật đầy đủ và đồng bộ, người dân có thể chủ động kiểm tra thủ tục trước khi đến cơ quan Nhà nước, chuẩn bị hồ sơ theo đúng yêu cầu và đối chiếu khi phát sinh yêu cầu bổ sung.
Khi Nghị định 385/2026/NĐ-CP ban hành thì quyền của người dân trong thực hiện thủ tục hành chính được đặt trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn, có quyền được giải quyết đúng thủ tục đã được công bố, công khai và được quyền từ chối những yêu cầu không được quy định hoặc chưa được công khai theo quy định. Đây không phải là quyền để người dân tùy ý từ chối nghĩa vụ, mà là cơ chế để bảo đảm yêu cầu đặt ra đối với người dân phải có căn cứ pháp lý và nằm trong phạm vi thủ tục hành chính đã được xác định. Với cơ quan Nhà nước, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm trong tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Cán bộ, cơ quan có thẩm quyền giải quyết bảo đảm đúng trình tự, thủ tục đã được công bố, công khai, không đặt thêm những giấy tờ không có căn cứ.
Như vậy, từ 10/10/2026, khi thực hiện thủ tục hành chính, người dân nên chủ động kiểm tra thông tin thủ tục đã được công khai, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện quyền từ chối phù hợp quy định pháp luật. Qua đó góp phần giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, đảm bảo thủ tục hành chính được thực hiện nhanh chóng, đúng quy định cho người dân và doanh nghiệp.
ThS. LS. Huỳnh Thị Mỹ Hằng