Tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh: Đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp SME

Tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh: Đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp SME

Sáng ngày 27/10, tại phiên chuyên đề “ESG và kinh tế tuần hoàn” nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, các chuyên gia đã làm rõ giải pháp biến thực hành Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) từ một thách thức về chi phí trở thành cơ hội tăng trưởng, tiếp cận dòng vốn ưu đãi và gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Phiên chuyên đề “ESG và kinh tế tuần hoàn” nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 sáng 27/10

Tiếp cận ESG từ thực tiễn vận hành và dòng vốn tín dụng

TS. Hari Ramalu Ragavan - Chuyên gia tư vấn tài chính, Công ty Akar Asia Consulting - đặt vấn đề về cách thức các ngân hàng thẩm định tiêu chí ESG để đưa ra quyết định cấp vốn.

Trả lời cho bài toán này, ông Hà Huy Cường - Phó Tổng Giám đốc, Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank) - cho biết ngân hàng đã đưa tín dụng xanh vào chiến lược phát triển từ năm 2016 và áp dụng đánh giá rủi ro môi trường, xã hội vào quy trình thẩm định. Dù số lượng SME thực thi ESG đầy đủ hiện nay còn khiêm tốn, Nam A Bank đã chủ động hợp tác với các tổ chức quốc tế như Quỹ Khí hậu Toàn cầu (GCPF), IFC và Proparco để tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng Khung Quản trị Rủi ro Môi trường và Xã hội (ESMS). Ngân hàng chuẩn hóa quy trình bằng các danh mục kiểm tra (checklist) đơn giản, giúp SME dễ dàng tiếp cận. Toàn bộ khoản vay tại Nam A Bank hiện đều thẩm định qua ESMS tích hợp, và các doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn sẽ được giảm lãi suất từ 1-2%, tạo động lực quan trọng để doanh nghiệp chuyển đổi theo lộ trình phù hợp.

Ở góc độ doanh nghiệp tư nhân sử dụng chuỗi cung ứng rộng lớn, ông Bolat Duisenov - Chủ tịch HĐQT, CTCP Xây dựng Coteccons - chia sẻ về thực tiễn hợp tác với hơn 3,000 nhà thầu phụ và nhà cung cấp SME. Ông khẳng định Coteccons vận hành theo mô hình tổng thầu, đứng trên vai hệ thống nhà thầu phụ nên sự tin tưởng và tuân thủ là nền tảng sống còn. Đối với Coteccons, ESG không phải thuật ngữ xa xỉ mà là giá trị cốt lõi quay về với con người, môi trường và sự an toàn. Yếu tố quản trị tạo ra niềm tin giữa các bên, trong khi khía cạnh môi trường được hiện thực hóa qua việc khuyến khích sử dụng bê tông xanh và thép tái chế, giúp cắt giảm hơn 33,000 tấn phát thải carbon trong năm qua. Bên cạnh đó, việc thực hành ESG còn nằm ở những hành động thiết thực như chăm lo điều kiện làm việc, bố trí nhà vệ sinh tại các tầng cao hay thêm trạm nước uống cho công nhân trên công trường.

Bài toán dữ liệu và góc nhìn từ các tập đoàn đầu ngành

Đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, ông Hoàng Văn Tâm - Trưởng phòng Tổng hợp, Cục Khoa học - Công nghệ và Chuyển đổi số, trực thuộc Bộ Công Thương - phân tích bài toán quản lý dữ liệu đối với khối SME. Khảo sát giữa kỳ Chương trình Quốc gia về Sản xuất và Tiêu dùng Bền vững trên 700 doanh nghiệp sản xuất cho thấy 60% đơn vị đã giảm được cường độ tiêu thụ năng lượng, nhưng 40% còn lại gần như không cải thiện do thiếu dữ liệu theo dõi. Rào cản lớn nhất của SME chính là thiếu dữ liệu chứ không thiếu quyết tâm. Để tháo gỡ, Bộ Công Thương gợi ý 3 cấp độ thu thập dữ liệu: cấp độ 1 tận dụng hóa đơn điện, nước, hợp đồng chất thải sẵn có để tính phát thải Scope 1 và Scope 2; cấp độ 2 lắp đặt thiết bị đo đếm kỹ thuật số chi phí thấp tại các vị trí tiêu thụ lớn; cấp độ 3 tích hợp dữ liệu mức độ sản phẩm để truy xuất nguồn gốc. Bộ áp dụng nguyên tắc "đo lường một lần, sử dụng nhiều lần" đồng bộ với Quyết định 46 của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung tại các khu công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng Hộ chiếu Sản phẩm Kỹ thuật số (DPP) của EU và Cơ chế Điều chỉnh Bờ cào Carbon (CBAM).

Dưới góc nhìn tư vấn tài chính, ông Nguyễn Trần Trung - Giám đốc điều hành, Doanh nghiệp Xã hội Tư vấn Tài chính Bền vững - nhận định lộ trình triển khai ESG phụ thuộc vào vị trí của SME trong chuỗi giá trị. Nếu thuộc chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu như Nike hay Adidas, doanh nghiệp bắt buộc tuân thủ tiêu chuẩn của bên mua, đơn cử như việc thực hành và đánh giá trên hệ thống EcoVadis. Việc đạt chuẩn EcoVadis không chỉ giữ vững đơn hàng mà còn giúp SME dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Đối với các SME nằm ngoài chuỗi cung ứng quốc tế, việc xây dựng hệ thống quản trị ESG nên căn cứ trực tiếp vào yêu cầu của khách hàng nội địa và các tổ chức tài chính, qua đó chuẩn bị sẵn sàng năng lực cho việc huy động vốn và mở rộng quy mô trong tương lai.

Phân tích ảnh hưởng của ESG tới quyết định thương mại, ông Hoàng Mạnh Thắng, Phó Tổng Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Lãnh đạo Ngành hàng Tiêu dùng và Bán lẻ tại EY Việt Nam, cho rằng ESG đã chuyển từ yêu cầu tuân thủ thụ động sang công cụ chiến lược. SME thực hành ESG tốt sẽ hỗ trợ trực tiếp các tập đoàn lớn quản lý phát thải chuỗi cung ứng (Scope 3). Trong bối cảnh hiện nay, niềm tin được xem như một loại "tiền tệ", mọi tuyên bố về ESG đều phải chứng minh bằng dữ liệu và bằng chứng cụ thể để tránh rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing). Đặc biệt trong môi trường kinh doanh B2B, khi các yếu tố về giá, chất lượng và tiến độ giữa các đối thủ là tương đương, hồ sơ năng lực ESG sẽ đóng vai trò là điểm số quyết định giúp SME thắng trong các gói thầu lớn.

Ba thông điệp và lộ trình hành động cho SME

TS. Hari Ramalu Ragavan tổng kết 3 thông điệp chính dành cho khối SME: ESG là xu thế bắt buộc không thể né tránh; nguồn lực hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật từ Chính phủ, ngân hàng, đối tác luôn sẵn có; doanh nghiệp cần triển khai từng bước có trọng tâm thay vì dàn trải. Nhất trí với định hướng này, các diễn giả đã đưa ra những góc nhìn đồng thuận và hành động cụ thể cho giai đoạn tiếp theo.

Ông Bolat Duisenov nhấn mạnh ESG đang trở thành một ngôn ngữ chung trong giao thương quốc tế - ngôn ngữ của sự tin tưởng dựa trên bộ dữ liệu chuẩn hóa, giúp SME kết nối hiệu quả với các tập đoàn lớn. Đồng quan điểm, ông Hoàng Mạnh Thắng bổ sung sự tin tưởng phải đi liền với minh chứng dữ liệu, doanh nghiệp nên bắt đầu ngay từ những việc nhỏ nhất, chọn một sản phẩm hoặc vấn đề quan trọng để thiết lập đường cơ sở rồi cải thiện dần theo thời gian.

Về phía cơ quan quản lý, ông Hoàng Văn Tâm khẳng định khung chính sách đã sẵn sàng và Bộ Công Thương sẽ tiếp tục cụ thể hóa thành các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết theo từng ngành, biến chi phí tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh xuất khẩu. Đại diện ngân hàng, ông Hà Huy Cường chia sẻ thực tế nhiều SME đã có sẵn các thói quen xanh như tiết kiệm điện, nước nhưng chưa biết hệ thống hóa thành báo cáo tiêu chuẩn; các ngân hàng và đơn vị tư vấn sẽ đồng hành đóng gói quy trình để doanh nghiệp biến thực hành ESG thành vũ khí nhận ưu đãi lãi suất.

Cát Lam

FILI