Sửa đổi Luật Điện lực: Thu hẹp độc quyền, tiến tới xóa bù chéo giá điện
Sửa đổi Luật Điện lực: Thu hẹp độc quyền, tiến tới xóa bù chéo giá điện
Chiều 20/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa 16 đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm tạo khuôn khổ pháp lý phát triển nguồn và lưới điện, bảo đảm an ninh cung cấp điện trong tình hình mới.
Tháo gỡ vướng mắc cung ứng điện giai đoạn 2027-2030
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự án Luật được xây dựng dựa trên 3 định hướng cốt lõi. Cụ thể, gồm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện; tăng cường cắt giảm thủ tục hành chính; và tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thực tiễn để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh cũng như phát triển kinh tế - xã hội.
Phiên họp Quốc hội chiều 20/10 - Ảnh: chinhphu.vn
|
Việc ban hành Luật xuất phát từ 3 cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Về chính trị, dự án Luật thể chế hóa chủ trương, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Về pháp lý, dự án căn cứ trên Hiến pháp, Luật Điện lực số 61/2024/QH15, đồng thời kế thừa và phát huy các quy định tại Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội, hướng tới sự đồng bộ với các luật mới về quy hoạch, đầu tư và đất đai.
Về thực tiễn, quá trình triển khai Quy hoạch điện 8 điều chỉnh cùng nhiệm vụ bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027–2030 đã bộc lộ những vướng mắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội liên quan đến quy hoạch, đầu tư năng lượng tái tạo và giá điện.
Chính phủ đã chủ động thực hiện 2 điều chỉnh lớn trong dự thảo. Thứ nhất, chỉ ưu tiên áp dụng luật chuyên ngành là Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư các dự án điện lực. Thứ hai, không quy định cơ chế đặc thù đối với các công trình điện lực cấp bách để bảo đảm tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật về xây dựng.
Bổ sung phương thức PPP cho lưới truyền tải, tiến tới xóa bù chéo giá điện
Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào các nhóm nội dung trọng tâm: làm rõ phạm vi cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp quy định độc quyền Nhà nước; ưu tiên ưu đãi có chọn lọc theo loại hình điện; bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng yếu thế.
Về quy hoạch và đầu tư xây dựn, dự thảo quy định một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Giá điện trúng thầu sẽ là cơ sở để ký kết hợp đồng mua bán điện nhằm hạn chế việc đàm phán lại giá. Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung phương thức đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư (PPP).
Về năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo hoàn thiện các quy định liên quan đến thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống điện gió ngoài khơi cùng các cơ chế cần thiết để phát triển những nguồn điện khác.
Về cấp phép, thị trường và mua bán điện các điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực được tiết giảm, đi kèm việc bổ sung các trường hợp được miễn trừ. Dự thảo cũng hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh và mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp.
Về giá điện và giá dịch vụ điện, dự thảo Luật quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bỏ cơ chế bù chéo giữa các nhóm khách hàng. Đồng thời, văn bản này cũng làm rõ giá hợp đồng đối với một số loại hình điện, cũng như ban hành cơ chế giá khuyến khích cho năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện.
Không chuyển rủi ro của nhà đầu tư sang Nhà nước và người dùng điện
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết phải sửa đổi Luật. Hồ sơ dự án được đánh giá đã chuẩn bị công phu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.
Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng cắt giảm thực chất thủ tục hành chính và khơi thông nguồn lực đầu tư. Quá trình này cần đồng thời bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh, phân bổ rủi ro hợp lý và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.
Đối với cơ chế đầu tư, cơ quan thẩm tra đồng tình với việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư cho một số dự án điện lực thực hiện theo quy hoạch đã phê duyệt. Tuy nhiên, dự thảo cần quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng cũng như sự liên thông với các thủ tục về đất đai, lâm nghiệp và khu vực biển.
Về vấn đề giá điện, Ủy ban đề nghị làm rõ nguyên tắc giá điện chỉ được hình thành dựa trên chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Đặc biệt, cơ quan thẩm tra lưu ý nguyên tắc không chuyển rủi ro của nhà đầu tư sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện. Ngoài ra, chính sách xóa bù chéo cần được phân biệt rõ với việc hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và đối tượng chính sách nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận điện năng.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị gắn giá điện trúng thầu và thời hạn hợp đồng mua bán điện với kết quả đấu thầu, hạn chế việc đàm phán lại các nội dung đã được xác lập.
Đối với lĩnh vực điện gió ngoài khơi, báo cáo thẩm tra yêu cầu làm rõ cơ chế thẩm định về quốc phòng, an ninh, việc chuyển nhượng dự án và cách thức xử lý chi phí khảo sát. Cuối cùng, các quy định liên quan đến chứng chỉ năng lượng tái tạo và điện hạt nhân module nhỏ cần bảo đảm tính khả thi, sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật cũng như các yêu cầu về an toàn.
Hải Âu