Nhà sáng lập Mekong Capital tiết lộ những bài học đắt giá sau 25 năm đầu tư tại Việt Nam
Nhà sáng lập Mekong Capital tiết lộ những bài học đắt giá sau 25 năm đầu tư tại Việt Nam
Thương vụ đầu tư thành công nhất của Chris Freund mang lại tỷ suất sinh lời gấp 57 lần vốn bỏ ra. Tuy nhiên, sau 25 năm đầu tư tại Việt Nam, nhà sáng lập quỹ đầu tư tư nhân (PE) Mekong Capital dường như quan tâm nhiều hơn đến những sai lầm đằng sau kết quả đầu tư thiếu đồng đều của quỹ.
Ông Freund thừa nhận phần lớn lợi nhuận của Mekong phụ thuộc quá nhiều vào một số ít thương vụ thành công vượt trội, trong khi các nhà đầu tư kỳ vọng mức sinh lời ổn định, có thể dự đoán và đáng tin cậy.
“Đó có thể xem là một thất bại”, ông nói, đồng thời thẳng thắn thừa nhận: “Chúng tôi đã có những khoản đầu tư tồi và trách nhiệm thuộc về chúng tôi”.
Chris Freund thành lập Mekong Capital vào năm 2001, đưa công ty trở thành quỹ đầu tư tư nhân đầu tiên tại Việt Nam tập trung đầu tư chủ động vào các doanh nghiệp tư nhân trong nước. Ảnh: Mekong Capital
|
Đây là sự nhìn nhận đáng chú ý từ một quỹ từng rót vốn vào nhiều doanh nghiệp niêm yết và thương hiệu tiêu dùng nổi tiếng tại Việt Nam, như Thế Giới Di Động (HOSE: MWG), FPT (HOSE: FPT), Masan Food - hiện thuộc Masan Consumer (HOSE: MCH), Lộc Trời, Pizza 4P’s, Pharmacity và PNJ (HOSE: PNJ).
Nhìn lại những kinh nghiệm này cũng cho thấy thách thức lãnh đạo tiếp theo của ông Freund. “Tôi thực sự cam kết rằng từ nay trở đi, chúng tôi sẽ tạo ra kết quả nhất quán hơn và mắc ít sai lầm hơn”, ông nói.
Tham vọng này phần nào được định hình từ thương vụ thành công vượt trội nhất trong lịch sử Mekong Capital. Năm 2007, Mekong Enterprise Fund II đầu tư 3.5 triệu USD để sở hữu 35% cổ phần chuỗi bán lẻ điện tử Thế Giới Di Động, khi doanh nghiệp mới có 7 cửa hàng.
Hơn 10 năm sau, quỹ thoái vốn với tỷ suất sinh lời gấp 57 lần khoản đầu tư ban đầu. Đến thời điểm đó, Thế Giới Di Động đã phát triển thành hệ thống bán lẻ với hơn 2,000 cửa hàng trên toàn quốc.
Thông qua 5 quỹ đầu tư, với tổng tài sản quản lý gần 480 triệu USD, Mekong đã thực hiện 46 khoản đầu tư và hoàn tất 36 thương vụ thoái vốn toàn bộ.
“Trong cuộc sống không có sai lầm, chỉ có bài học”
Chris Freund lần đầu đến Việt Nam năm 1992 trong một chuyến du lịch bụi. Khi ấy, hình dung của ông về đất nước này phần lớn chịu ảnh hưởng từ cách Hollywood khắc họa về Việt Nam.
Điều khiến ông Freund bất ngờ không phải là một thị trường mới nổi hay khu vực kinh tế tư nhân còn nhiều dư địa khai phá, mà là sự đón tiếp nồng hậu ông nhận được với tư cách một người Mỹ.
“Sự tương phản đó khác xa những gì tôi hình dung, nhưng chính điều ấy khiến tôi đặc biệt quan tâm đến Việt Nam”, ông nói.
Việt Nam sau đó trở thành trung tâm sự nghiệp của Freund. Năm 2001, ông thành lập Mekong Capital, quỹ đầu tư tư nhân đầu tiên tại Việt Nam theo đuổi mô hình đầu tư chủ động, trực tiếp đồng hành cùng các doanh nghiệp tư nhân trong nước.
Những khoản đầu tư đầu tiên của Mekong Capital được xây dựng trên các luận điểm nghe có vẻ hợp lý vào thời điểm đó.
Đầu những năm 2000, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam vẫn còn nhỏ, trong khi doanh nghiệp nhà nước giữ vị thế chi phối ở nhiều lĩnh vực. Freund khi ấy cho rằng những doanh nghiệp tư nhân mạnh nhất sẽ đương nhiên phát triển thành các tập đoàn hàng đầu khi nền kinh tế mở rộng.
Tuy nhiên, thực tế không diễn ra như kỳ vọng. “Rất nhiều doanh nghiệp trong số đó vẫn duy trì quy mô nhỏ hoặc gặp khó khăn”, ông nhận xét. “Đó là một trong những sai lầm chiến lược của quỹ đầu tiên”.
Theo ông Freund, một trong những nguyên nhân là nhiều doanh nghiệp hoạt động theo mô hình gia đình truyền thống, thường ưu tiên tuyển dụng người thân hoặc những người họ tin tưởng, thay vì lựa chọn đội ngũ lãnh đạo chủ yếu dựa trên năng lực và hiệu quả công việc.
“Điều quan trọng nhất thực sự nằm ở những người sáng lập và tổng giám đốc điều hành (CEO), năng lực của họ ra sao và họ mang đến kiểu lãnh đạo như thế nào”, ông nói.
Từ những trải nghiệm đó, Mekong chuyển hướng sang các doanh nghiệp do doanh nhân sáng lập và được điều hành theo mô hình chuyên nghiệp hơn.
Một bài học khác là không thể chỉ dựa vào thông tin do ban lãnh đạo doanh nghiệp cung cấp để đánh giá cơ hội đầu tư. Thay vào đó, quỹ cần tìm hiểu thêm từ nhân viên cũ, đối thủ cạnh tranh, khách hàng, nhà cung cấp và các đơn vị cung cấp dịch vụ.
“Nếu gặp một doanh nghiệp mà hoàn toàn dựa vào những thông tin họ cung cấp... thì đó là nguồn thông tin tệ nhất để sử dụng”, Freund nhấn mạnh.
Hiện nay, Mekong đã hệ thống hóa những bài học từ các khoản đầu tư trước đây thành một cơ sở dữ liệu, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phản biện các giả định trong những đề xuất đầu tư mới.
Tìm đúng người
Năm 2007 đánh dấu bước ngoặt trong vai trò lãnh đạo của Chris Freund, khi ông vừa phải củng cố hoạt động nội bộ của Mekong Capital, vừa tìm cách nâng cao năng lực quản trị tại các doanh nghiệp mà quỹ rót vốn.
Trong 3 năm tiếp theo, Freund dẫn dắt quá trình tái cấu trúc Mekong, tập trung thay đổi văn hóa làm việc và phương thức lãnh đạo, đề cao trách nhiệm cá nhân và khuyến khích trao đổi thẳng thắn về những vấn đề khó khăn.
Tinh thần này sau đó được áp dụng trong cách Mekong làm việc với các doanh nghiệp trong danh mục đầu tư. Ông Freund nhớ lại rằng đôi khi, các nhóm đầu tư để vấn đề kéo dài vì e ngại việc đối chất với chủ tịch hoặc CEO có thể làm tổn hại mối quan hệ.
“Điều dễ chịu nhất là không làm gì cả và hy vọng CEO sẽ làm mọi thứ trở nên tốt hơn”, ông nói. “Nhưng điều đó thường không xảy ra”.
Đôi khi, kết luận khó khăn nhất lại đơn giản là doanh nghiệp đang có một CEO không phù hợp.
“Khi có đúng người trong hội đồng quản trị, họ có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn”, ông Freund nói.
Những kinh nghiệm trên góp phần hình thành phương pháp Vision Driven Investing (đầu tư theo tầm nhìn doanh nghiệp) của Mekong Capital, có thể hiểu là phương pháp đầu tư lấy tầm nhìn doanh nghiệp làm trọng tâm. Mô hình này đánh giá doanh nghiệp dựa trên 15 yếu tố, từ tầm nhìn, CEO, đội ngũ quản lý, văn hóa doanh nghiệp và quản trị đến năng lực số và chiến lược
Mekong chấm điểm các doanh nghiệp trong danh mục theo khuôn khổ này, nhưng ông Freund cho biết quỹ đã học được rằng không nên quá coi trọng những con số. “Nói với họ rằng điểm số cho tuyên bố tầm nhìn của họ thấp sẽ chẳng giải quyết được gì. Chúng tôi phải truyền cảm hứng để họ xây dựng lại nó”, vị lãnh đạo Mekong chia sẻ.
Những khúc quanh trên hành trình
Theo ông Chris Freund, những nỗ lực của Việt Nam nhằm củng cố khu vực kinh tế tư nhân sẽ không tự động tạo ra thêm nhiều doanh nghiệp đủ sức hấp dẫn các quỹ đầu tư. Tuy nhiên, định hướng và kế hoạch rõ ràng từ Chính phủ có thể giúp nhà đầu tư xác định những lĩnh vực hạ tầng sẽ được phát triển và các ngành có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
“Việt Nam cần nhiều hơn những nhà lãnh đạo và nhà quản lý giỏi, được đào tạo bài bản”, ông nhận xét.
Ông Freund cũng theo dõi sát kế hoạch xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) và cân nhắc đăng ký một công ty quản lý tài sản tại đây.
Theo ông, VIFC cần tạo ra những lợi ích thiết thực cho các nhà quản lý quỹ như Mekong Capital, chẳng hạn chính sách thuế ưu đãi hơn, cơ cấu quỹ linh hoạt hơn và điều kiện thoái vốn thuận lợi hơn.
Ông cũng cho rằng quy định niêm yết là một trong những lĩnh vực Việt Nam có thể cải cách để giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn đại chúng dễ dàng hơn.
“Nhiều quỹ sẽ có thể thoái vốn khỏi một số khoản đầu tư tốt nhất của mình dễ dàng hơn”, Freund nói. “Điều đó đơn giản là sẽ thu hút thêm nhiều quỹ đầu tư”.
Phép thử cuối cùng
Với một công ty đã dành phần lớn lịch sử hoạt động để hỗ trợ các nhà sáng lập xây dựng đội ngũ quản lý vững mạnh và tổ chức có thể vận hành mà không phụ thuộc vào một cá nhân, việc tự áp dụng những nguyên tắc đó chính là phép thử quan trọng nhất đối với Mekong Capital.
Ông Freund đặt mục tiêu đến năm 2030, một thế hệ đối tác mới sẽ đảm nhận công việc điều hành Mekong Capital hằng ngày. Ông cùng các đối tác hiện tại sẽ chuyển sang vai trò huấn luyện, cố vấn và tham gia ủy ban đầu tư.
Mekong hiện có khoảng 40 nhân sự, đã lập bản đồ khoảng 80 chức năng nội bộ, xác định người phụ trách từng chức năng và bắt đầu xây dựng kế hoạch bàn giao.
“Có một người phụ trách toàn bộ kế hoạch kế nhiệm”, ông Freund giải thích. “Cả 80 hạng mục đó cần vận hành trơn tru mà không cần tôi hay các đối tác hiện tại phải trực tiếp tham gia”.
Vũ Hạo