Đồng bộ dữ liệu đô thị và định danh liên thông: Động lực cho hệ sinh thái ngân hàng tương lai
Đồng bộ dữ liệu đô thị và định danh liên thông: Động lực cho hệ sinh thái ngân hàng tương lai
Việc chuyển dịch từ mô hình các ốc đảo dữ liệu sang hệ sinh thái dữ liệu đô thị liên thông 5 lớp cùng hạ tầng niềm tin số được xác định là nền tảng cốt lõi giúp các tổ chức tín dụng xác minh thông tin tại nguồn, làm chủ trí tuệ nhân tạo và tạo xung lực vận hành cho Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM (VIFC - HCM).
Bà Võ Thị Trung Trinh phát biểu tại sự kiện. Ảnh: MQ
|
Dữ liệu là tư liệu sản xuất mới và hạ tầng thiết yếu của đô thị
Tại phiên báo cáo chính Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2026 ngày 30/09 ở TP.HCM, bà Võ Thị Trung Trinh - Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, đã trình bày tham luận về việc đồng bộ hạ tầng dữ liệu đô thị nhằm thúc đẩy hệ sinh thái ngân hàng tương lai với chủ đề:"Đồng bộ hạ tầng dữ liệu đô thị: "Nền tảng định danh liên thông và động lực phát triển hệ sinh thái Ngân hàng cho tương lai".
Trong bối cảnh Thành phố đang đẩy mạnh khoa học công nghệ, hướng tới đô thị quản trị thông minh và xúc tiến hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) theo Nghị quyết số 222 của Quốc hội, bản chất của dữ liệu đã có bước thay đổi mang tính căn bản. Dữ liệu không còn đơn thuần là đầu ra của quá trình tin học hóa hay số hóa nghiệp vụ thông thường, mà chính thức trở thành hạ tầng thiết yếu, tư liệu sản xuất mới và là thước đo quyết định năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư của toàn đô thị. Nền tảng pháp lý được xác lập đồng bộ qua Nghị quyết số 57 của Trung ương, Luật Dữ liệu số và Nghị định số 165/2025/NĐ-CP đã mở đường cho việc khai phóng tiềm năng kinh tế dữ liệu theo nguyên tắc dữ liệu không chỉ để lưu trữ mà phải được quản trị, kết nối, khai thác an toàn và chuyển hóa thành giá trị thực tế.
Đại diện Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM khẳng định mối quan hệ biện chứng rằng muốn có trí tuệ nhân tạo tốt phải có dữ liệu tốt, muốn có dịch vụ thông minh phải có dữ liệu liên thông và muốn duy trì hệ sinh thái tài chính bền vững bắt buộc phải xây dựng hạ tầng niềm tin số vững chắc.
Xóa bỏ các ốc đảo dữ liệu bằng mô hình hạ tầng 5 lớp
Phân tích những bất cập cố hữu, bà Võ Thị Trung Trinh chỉ rõ các hệ thống thông tin truyền thống vận hành như những ốc đảo dữ liệu cục bộ, khiến người dân và doanh nghiệp phải lặp đi lặp lại nhiều lần quy trình kê khai, đối soát thủ công, tạo ra sự đứt gãy lớn giữa thủ tục định danh, thuế, đất đai và giao dịch ngân hàng. Bài toán hiện nay không nằm ở việc chạy đua thu thập thêm bao nhiêu dữ liệu thô, mà là chuẩn hóa thông tin theo phương châm đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung.
Để giải quyết điểm nghẽn này, Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM đã chuyển đổi vai trò từ đơn vị vận hành kỹ thuật thuần túy sang nhà vận hành hạ tầng dữ liệu đô thị, gắn với 3 bước chuyển dịch tư duy từ việc xây kho dữ liệu sang vận hành hệ sinh thái, từ kết nối hệ thống sang điều phối dòng chảy và từ cung cấp dữ liệu sang cung cấp dịch vụ dữ liệu.
Dòng chảy thông tin được cấu trúc xuyên suốt theo mô hình 5 lớp liên kết chặt chẽ. Lớp dưới cùng là nguồn dữ liệu hợp pháp thu thập từ các sở, ngành, địa phương, hệ thống cảm biến IoT, dữ liệu thông tin địa lý GIS và cổng dịch vụ công. Tiếp theo là lớp kết nối và tích hợp sử dụng nền tảng chia sẻ tập trung và giao diện lập trình ứng dụng API chuẩn hóa nhằm xóa bỏ hoàn toàn lối kết nối manh mún điểm - điểm trước đây. Lớp thứ 3 là quản trị và lưu trữ, chịu trách nhiệm vận hành kho dữ liệu dùng chung, quản lý siêu dữ liệu và kiểm soát nghiêm ngặt toàn bộ vòng đời dữ liệu. Lớp thứ 4 là khai thác và phân tích, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trung tâm điều hành thông minh IOC, công nghệ bản sao số Digital Twin phục vụ chỉ đạo điều hành và dự báo xu hướng dòng vốn, trong đó Thành phố đã đưa hệ thống bảng thông tin số hóa vào vận hành thực tế tại 168 phường, xã, thị trấn. Lớp trên cùng là cung cấp giá trị thông qua danh mục dữ liệu mở, dịch vụ dữ liệu và API chất lượng cao cho cơ quan quản lý, người dân, doanh nghiệp và các định chế tài chính.
Định danh liên thông đa lớp và hạ tầng niềm tin số
Trọng tâm kết nối hạ tầng đô thị với hoạt động ngân hàng nằm ở giải pháp định danh liên thông đa lớp, nhằm khắc phục triệt để tình trạng sai lệch hoặc trùng lặp bản ghi thông tin. Hệ thống thực hiện định danh đồng bộ trên 6 nhóm chủ thể gồm con người, tổ chức, doanh nghiệp, địa bàn, tài sản và các đối tượng đô thị theo chuỗi giá trị định danh đúng dẫn tới liên kết đúng, tạo ra dữ liệu tin cậy, giao dịch tin cậy và hình thành hệ sinh thái số đáng tin cậy. Đối với ngành ngân hàng, giá trị cốt lõi không nằm ở việc cố gắng thu gom hay sao chép toàn bộ cơ sở dữ liệu gốc về máy chủ nội bộ, mà nằm ở khả năng truy xuất kết quả xác minh hợp pháp tại nguồn theo thời gian thực. Hiện nay, TP.HCM đang khai thác hiệu quả 3 cơ sở dữ liệu quốc gia cốt lõi gồm dân cư, doanh nghiệp và hộ tịch để giải quyết thủ tục và hỗ trợ xác thực nghiệp vụ.
Để bảo đảm tính pháp lý và an toàn tuyệt đối, hạ tầng niềm tin số được thiết kế để giải quyết trọn vẹn 6 câu hỏi thẩm định gồm chủ thể yêu cầu dữ liệu, phạm vi thông tin, nguồn dữ liệu có thẩm quyền, lý do nghiệp vụ, căn cứ chính sách pháp lý và khả năng lưu vết lịch sử giao dịch phục vụ hậu kiểm.
Về mặt công nghệ, hạ tầng triển khai kiến trúc cổng giao tiếp an toàn API-First, giúp các ngân hàng và đơn vị công nghệ tài chính chỉ cần kết nối qua một đầu mối thống nhất do trung tâm vận hành thay vì phải tích hợp riêng lẻ tới từng cơ quan hành chính. Các nguyên tắc an ninh thông tin và bảo vệ quyền riêng tư được thiết lập ngay từ khâu thiết kế ban đầu theo mô hình Zero Trust, áp dụng kỹ thuật mã hóa đại diện Tokenization, ẩn danh hóa dữ liệu nhạy cảm và ứng dụng có chọn lọc công nghệ chuỗi khối Blockchain nhằm tạo bằng chứng số có gắn dấu thời gian cùng chữ ký số. Song song đó, Thành phố đang xúc tiến nghiên cứu sàn giao dịch dữ liệu số có kiểm soát, nơi chỉ giao dịch quyền khai thác hoặc kết quả xác thực thuộc tính mà không chuyển giao dữ liệu thô ra bên ngoài.
Làm chủ trí tuệ nhân tạo và định hướng liên kết hệ sinh thái dữ liệu với ngành ngân hàng
Đề cập đến xu hướng công nghệ mới, bà Võ Thị Trung Trinh khẳng định nguyên tắc dữ liệu phải sẵn sàng trước khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bởi thuật toán chỉ phát huy hiệu quả khi vận hành trên nền dữ liệu sạch, chuẩn hóa và không thiên lệch. Nhằm bảo đảm an toàn thông tin cơ mật, TP.HCM đang triển khai dự án trí tuệ nhân tạo có chủ quyền dành riêng cho khối chính quyền, vận hành độc lập tại Trung tâm Dữ liệu Thành phố và huấn luyện hoàn toàn bằng nguồn dữ liệu nội bộ để ngăn ngừa nguy cơ rò rỉ thông tin cùng hiện tượng ảo giác thuật toán.
Đáng chú ý, 2 kỹ năng cốt lõi thường bị xem nhẹ là gán nhãn và huấn luyện dữ liệu được xác định là trách nhiệm trực tiếp của đội ngũ cán bộ, chuyên viên nghiệp vụ chứ không phải công việc riêng của kỹ sư công nghệ. Thành phố đã phối hợp cùng các trường đại học biên soạn tài liệu để tập huấn diện rộng các kỹ năng này cho toàn thể cán bộ, công chức. Dù công nghệ mang lại năng lực vượt trội trong việc phát hiện gian lận và hỗ trợ phân tích tài chính, nguyên tắc bất biến là trí tuệ nhân tạo chỉ giữ vai trò hỗ trợ, còn con người bắt buộc phải là chủ thể chịu trách nhiệm giải trình và đưa ra quyết định cuối cùng.
Để hiện thực hóa nguồn lực công nghệ phục vụ dòng dữ liệu, dòng giao dịch và dòng vốn cho Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), TP.HCM đề xuất 7 hướng hợp tác ưu tiên với các ngân hàng. Các nội dung trọng tâm bao gồm chuẩn hóa định danh và dữ liệu tham chiếu dùng chung, xây dựng danh mục dữ liệu cùng hệ thống API chuẩn hóa, thiết lập cơ chế xác minh thuộc tính tại nguồn thay cho sao chép hồ sơ, hình thành không gian thử nghiệm chính sách có kiểm soát cho dữ liệu và công nghệ tài chính, mở rộng khai thác dữ liệu phục vụ logistics và tài chính xanh, phối hợp ứng phó sự cố an toàn thông tin, cùng việc phát triển sàn dữ liệu số có kiểm soát.
Toàn bộ hệ sinh thái này vận hành dựa trên cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế; Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM kết nối hạ tầng và điều phối dòng chảy dữ liệu; các sở, ngành làm giàu và chịu trách nhiệm pháp lý về nguồn dữ liệu chuyên ngành; các ngân hàng và tổ chức tài chính sáng tạo các sản phẩm số gia tăng giá trị; còn người dân và doanh nghiệp là đối tượng trung tâm thụ hưởng và đóng góp phản hồi. Sự gắn kết này đảm bảo dữ liệu đô thị được kết nối an toàn, chuyển hóa thành tri thức và tạo ra giá trị phát triển kinh tế thực chất cho toàn xã hội.
Mai Quốc