Đằng sau sự thăng hạng Thành phố Toàn cầu của TP.HCM
Đằng sau sự thăng hạng Thành phố Toàn cầu của TP.HCM
Chưa bao giờ nỗi ám ảnh “combo” mưa lớn gió to + ngập nước + kẹt xe tại TP.HCM lại dày đặc như những ngày vừa qua. Mưa lớn kéo dài ngay giờ tan tầm khiến các biện pháp khắc phục trước mắt đều gần như bất khả. Người dân mệt mỏi, bất lực trong hoàn cảnh “không thể không ra đường” nào đi làm, đi học…
Và cảnh trạng ấy phản ánh khá chính xác điểm số xung quanh chất lượng đô thị trong Chỉ số thành phố toàn cầu (Global Cities Index 2026 của Oxford Economics) vừa được công bố.
Dù TP.HCM tăng đến 81 hạng so với năm 2025 (từ hạng 286 của năm ngoái lên 205 năm nay) và là số 1 của Việt Nam; dù động lực tăng trưởng được đánh giá rất cao (được dự báo nằm trong nhóm 50 thành phố tăng trưởng nhanh nhất thế giới trong 5 năm tới). Nhưng, ở cả 3 trụ cột phi kinh tế đều ở nửa dưới bảng xếp hạng: Chất lượng sống 342, Môi trường 555, Quản trị 625.
Khi động lực tăng trưởng chưa tỷ lệ thuận với chất lượng sống, chất lượng đô thị thì thứ hạng của một Thành phố Toàn cầu vẫn còn đứng khá xa. Dù chính chúng ta đã tự cải thiện ở mức vượt bậc - qua việc tăng đến 81 hạng.
Khi bảng xếp hạng chú trọng yếu tố chất lượng sống về không gian, không khí và môi trường và chúng chiếm tỷ lệ cao trong cấu trúc trọng số (chiếm đến 25% trọng số) thì sức tác động đến kết quả chung là không nhỏ. Điều đáng nói hơn nữa là các cấu phần kéo tụt gồm số năm đi học bình quân, tuổi thọ khi sinh, và tỷ trọng chi tiêu cho nhà ở trên thu nhập khả dụng.
Ở chỉ số Môi trường (xếp hạng 555), nồng độ bụi mịn PM2.5 cao, cường độ phát thải CO2 trên mỗi đơn vị GDP lớn, cộng với rủi ro thiên tai. Chỉ số này đo mức độ nghiêm trọng của sáu loại hình thiên tai, trong đó TP.HCM chịu tác động trực tiếp của cả ngập lụt ven biển lẫn ngập do sông.
Ở chỉ số hạ tầng, Báo cáo của Oxford Economics đã đưa ra nhận định mật độ dân số cao cộng hạ tầng yếu gây ùn tắc nghiêm trọng, và cảnh báo rằng TP.HCM sẽ gặp phải những vấn đề mà các đô thị phát triển đã từng đối mặt: chi phí sinh hoạt tăng, thiếu hụt nhà ở, bất bình đẳng tài sản.
Điều này lý giải vì sao TP.HCM được xếp đồng thời vào ba nhóm hình mẫu là Regional Leader (đầu tàu vùng), Developing Megacity (siêu đô thị đang phát triển, trên 10 triệu dân, hạ tầng không theo kịp tốc độ tăng dân số) và Emerging Standout (đô thị vượt trội so với mặt bằng quốc gia). Nó cho thấy TP là đầu tàu của cả nước nhưng cũng mang đầy đủ “bệnh lý” của một siêu đô thị đang phát triển.
Rõ ràng, thứ hạng và các đánh giá đi kèm nêu trên không hề… xa lạ với chính quyền TP. Những chỉ số dưới mức trung bình cũng là những điểm nghẽn mà chính quyền TP đã nhận diện từ lâu và đang có giải pháp căn cơ, ưu tiên, dài hạn để khắc phục triệt để. Hạ tầng đô thị, chất lượng môi trường và chất lượng sống của người dân đang là các chính sách được TP đặt lên hàng đầu.
Điển hình là mạng lưới metro cùng các dự án hạ tầng giao thông (như Vành đại 3, Vành đai 2, Vành đai 4) đang được tập trung triển khai để giải quyết bài toán ùn tắc. Và Báo cáo Oxford Economics cũng cho rằng nếu các dự án đảm bảo đúng tiến độ thì sẽ tác động trực tiếp lên cả Chất lượng sống lẫn Môi trường.
TP cũng đang kiểm soát PM2.5, siết phát thải phương tiện cá nhân, quản lý bụi công trường, và công khai hệ thống quan trắc. Đây là chỉ tiêu định lượng đơn giản, cải thiện tương đối nhanh và tác động lên hai trụ cột Chất lượng sống và Môi trường cùng lúc.
Với việc ưu tiên theo trọng số chứ không theo thứ hạng thấp nhất, TP.HCM đồng thời cũng theo đuổi mục tiêu lớn nhất chính là chất lượng sống nên chỉ số Giáo dục đang và sẽ có những giải pháp quyết liệt nhất, bền bỉ nhất. Nó vốn là điểm yếu trong Chất lượng sống (số năm đi học bình quân), vừa là thứ kéo Nguồn nhân lực xuống dưới Bangkok và KualaLumpur (số lượng và thứ hạng đại học).
Cũng như ưu tiên cải thiện y tế công cộng và chất lượng không khí sẽ cùng nâng chỉ tiêu tăng tuổi thọ trong bảng xếp hạng. Bên cạnh các chỉ số như thu hút trụ sở khu vực của tập đoàn đa quốc gia (chứ không chỉ đặt nhà máy sản xuất), tăng tỷ lệ chuyên gia nước ngoài vào TP.HCM đều đang đồng thuận với ưu tiên của chính quyền như có chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia; đất nước - thành phố an ninh và chính sách thị thực thuận lợi cho chuyên gia…
Đặc biệt là TP.HCM vừa có được một đạo luật cho riêng mình - Luật Phát triển đô thị, những vấn đề trên đều năm trong các chính sách mới-mở cho TP khơi thông, phát triển.
Sau cùng, là TP.HCM có dân số lớn nhất Việt Nam, tốc độ tăng dân số nhanh thứ nhì cả nước và cơ cấu dân số trẻ nhất, nếu chuyển hóa lợi thế dân số trẻ thành năng suất, nhất là trong các ngành trọng điểm của thành phố thì chất lượng Nguồn nhân lực và Chất lượng sống sẽ được cải thiện đáng kể.
Vấn đề không chỉ là tăng thứ hạng mà qua đó, các cấu phần làm nên chất lượng sống của người dân, quản trị của chính quyền thành phố được đảm bảo giá trị cao. Đó mới là đích đến thật sự của mọi chỉ số và thứ bậc.
Quốc Học