Ban Giao thông TPHCM: Cát vẫn là điểm nghẽn tại các dự án trọng điểm
Ban Giao thông TPHCM: Cát vẫn là điểm nghẽn tại các dự án trọng điểm
Dù nguồn đá và đất đắp cơ bản có thể cân đối, công suất khai thác cát san lấp tại TPHCM mới đáp ứng khoảng 38% nhu cầu, theo Ban Giao thông.
Hàng loạt công trình giao thông tại TPHCM đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm, kéo theo nhu cầu vật liệu lớn trong những tháng cuối năm. Trong văn bản trả lời họp báo ngày 29/10, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM (Ban Giao thông), riêng 20 dự án do đơn vị quản lý cần khoảng 1.91 triệu m3 đá xây dựng, 550 ngàn m3 cát xây dựng, 1.85 triệu m3 cát san lấp và 3.7 triệu m3 đất đắp trong 4 tháng cuối năm 2026.
Khối lượng này chiếm 28% nhu cầu đất đắp và 17% nhu cầu đá xây dựng của toàn Thành phố. Trong khi nguồn đá và đất đắp cơ bản được cân đối sau các giải pháp tăng công suất khai thác, cát vẫn khó tìm nguồn cung ổn định. Công suất khai thác hiện chỉ đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu cát xây dựng và 38% nhu cầu cát san lấp trên địa bàn.
Áp lực lớn nhất tập trung ở cao tốc TPHCM - Mộc Bài. Dự án này cần 1.53 triệu m3 cát san lấp, 2.67 triệu m3 đất đắp và 380 ngàn m3 đá xây dựng. Riêng lượng cát san lấp đã tương đương hơn 80% tổng nhu cầu của 20 công trình trong giai đoạn 4 tháng cuối năm mà Ban Giao thông thống kê.
Đường Vành đai 3 cũng cần 870 ngàn m3 đá xây dựng. Các dự án khác như nút giao An Phú, nút giao Mỹ Thủy và mở rộng đường nối cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây có nhu cầu thấp hơn. Riêng tại Mỹ Thủy, nhà thầu đã ký hợp đồng với các mỏ đá, cơ bản tự đáp ứng được khối lượng cần thiết.
Đến cuối tháng 10, khối lượng vật liệu còn phải huy động cho các công trình do Ban Giao thông quản lý vẫn rất lớn, gồm 1.44 triệu m3 cát san lấp, 350 ngàn m3 cát xây dựng, 900 ngàn m3 đá và 3 triệu m3 đất đắp. Phần đất đắp còn thiếu tập trung chủ yếu tại khu vực Bình Dương trước đây.
Nguồn cung cát san lấp vẫn là điểm nghẽn tại các dự án giao thông trọng điểm ở TPHCM
|
Theo Phó Giám đốc Ban Giao thông Lê Ngọc Hùng, nguồn cát tự nhiên trong khu vực có hạn, trong khi nhiều dự án lớn đồng loạt tăng tốc để hoàn thành trong năm 2026. Một số mỏ có tiềm năng vẫn chưa hoàn tất thủ tục cấp phép. Thông tin về trữ lượng, công suất, chất lượng và giá bán tại mỏ cũng chưa được công bố đầy đủ, khiến chủ đầu tư và nhà thầu khó chủ động lựa chọn nguồn cung.
Khó khăn còn nằm ở khả năng cung cấp đúng loại vật liệu cho từng công trình. Với đá xây dựng, nguồn cung nhìn chung đã được cân đối nhưng một số loại cấp phối đá dăm đạt yêu cầu kỹ thuật vẫn thiếu cục bộ. Giá bán tại một số mỏ cũng gây khó cho nhà thầu.
Để đáp ứng tiến độ, Ban Giao thông đang phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các doanh nghiệp khai thác. Nhiều đơn vị đã cam kết ưu tiên cung cấp và giảm giá đá cho các dự án trọng điểm, trong đó có Vành đai 3. Đối với cát và đất đắp, các nhà thầu đã đăng ký nhu cầu quý 4 khoảng 420 ngàn m3 cát xây dựng, 1.44 triệu m3 cát san lấp và 3 triệu m3 đất đắp, tập trung nhiều ở cao tốc TPHCM - Mộc Bài.
Ban Giao thông đánh giá nguồn đá cơ bản có thể đáp ứng nếu những cam kết cung ứng được thực hiện, đồng thời tận dụng nguồn đất đào từ các dự án khác, trong đó có metro số 2, khi đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Tuy nhiên, cát vẫn là điểm nghẽn. Đơn vị đang theo dõi lượng vật liệu đưa đến từng công trường, tiến độ sử dụng thực tế và khả năng cung cấp của các mỏ để phối hợp điều chỉnh kịp thời.
Mở thêm nguồn cung, tính đến vật liệu thay thế
Trước áp lực này, Ban Giao thông đang triển khai kế hoạch điều phối vật liệu xây dựng năm 2026 do Sở Xây dựng ban hành, đồng thời chuẩn bị nhu cầu cho năm 2027 và giai đoạn 2028-2030.
Thay vì chỉ tổng hợp nhu cầu theo năm, đơn vị cập nhật khối lượng theo tiến độ thực tế và báo cáo hằng tháng cho các cơ quan quản lý. Nhà thầu được kết nối trực tiếp với chủ mỏ, đôn đốc ký hợp đồng và tiếp nhận vật liệu đúng thời điểm thi công. Trường hợp nguồn đã được điều phối hoặc cấp phép theo cơ chế đặc thù nhưng không được sử dụng, việc chuyển sang nguồn khác phải được xem xét để tránh gián đoạn.
Về lâu dài, thành phố định hướng nâng hiệu quả khai thác, tăng công suất các mỏ đá hiện có, nhất là tại Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Cát san lấp được tìm kiếm thêm từ các địa phương lân cận và nguồn nhập khẩu hợp pháp.
Ban Giao thông cũng đang mở rộng sử dụng cát nghiền, loại vật liệu đã được áp dụng tại cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu. Các giải pháp khác như cát biển, cát nhiễm mặn, vật liệu nạo vét và đất đào dư được nghiên cứu cho những hạng mục phù hợp, với điều kiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Ngay từ khâu thiết kế dự án mới, đơn vị ưu tiên các giải pháp giúp giảm sử dụng cát, đá truyền thống.
Để hỗ trợ việc huy động nguồn vật liệu, Ban Giao thông kiến nghị thành phố tiếp tục áp dụng và mở rộng cơ chế đặc thù trong cấp phép khai thác; có chính sách giá và ưu tiên cung ứng từ các mỏ cho công trình trọng điểm; bổ sung nhu cầu cát, đá, đất đắp vào kế hoạch điều phối giai đoạn 2027-2030.
Thông tin về trữ lượng, chất lượng và giá bán tại mỏ cũng cần được công bố đầy đủ hơn, kể cả đối với các nguồn đất đào có thể tận dụng. Một đề xuất khác là quy hoạch bãi tập kết để tiếp nhận đất dư từ các công trình, phục vụ tái sử dụng làm vật liệu san lấp.
Về pháp lý, từ ngày 30/10, Quyết định 84/2026/QĐ-UBND của UBND TPHCM về quản lý một số nhóm khoáng sản, trong đó có khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, có hiệu lực. Ban Giao thông đánh giá quy định này tạo thêm cơ sở pháp lý cho công tác quản lý, cấp phép khai thác trên địa bàn.
Giá nhựa đường biến động, nhà thầu thêm áp lực
Ngoài cát, đá, trong quá trình thi công, nguồn nhựa đường có thời điểm biến động về giá và khả năng cung cấp, ảnh hưởng đến các hạng mục thảm bê tông nhựa. Ban Giao thông cho biết nhựa đường không thuộc nhóm vật liệu do thành phố điều phối, nhà thầu tự thu xếp theo hợp đồng. Với hàng nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước, đơn vị yêu cầu kiểm soát nguồn gốc, chứng chỉ chất lượng và kết quả thí nghiệm trước khi sử dụng, xử lý theo hợp đồng nếu phát hiện vật liệu không đạt yêu cầu.
Bên cạnh đó, mặt bằng chưa liền mạch vẫn ảnh hưởng đến khả năng huy động máy móc và thi công đồng bộ. Chẳng hạn, cao tốc TPHCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, đoạn qua Bình Dương trước đây, đã bàn giao hơn 95% diện tích đất nhưng mới hoàn tất đối với 85% số trường hợp bị ảnh hưởng. Nhiều vị trí còn đứt quãng, vướng công trình hạ tầng kỹ thuật và chưa thể tổ chức thi công liên tục.
Nhà đầu tư đã huy động 25 mũi thi công trên tuyến dài hơn 45km, tập trung vào đường công vụ, xử lý nền đất yếu, đào đắp nền đường và chuẩn bị các hạng mục cầu. Ban Giao thông đặt mục tiêu phối hợp bàn giao phần mặt bằng còn lại trong tháng 11 để đẩy nhanh tiến độ.
Tương tự, Vành đai 4 đoạn qua Bình Dương trước đây đang nhận mặt bằng theo nhiều đợt. Một số khu vực đã đủ điều kiện thi công nhưng những đoạn xen kẽ chưa hoàn tất bàn giao khiến công trường chưa thể triển khai liên tục.
Những tháng cuối năm, Ban Giao thông tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các công trình gần về đích. Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 50 đã đạt 98% khối lượng, dự kiến hoàn thành trong tháng 12 này. Với những dự án còn lại, việc bảo đảm vật liệu theo từng giai đoạn thi công, tháo gỡ mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật, sẽ quyết định khả năng duy trì tiến độ.
Tử Kính