AIIB chuẩn bị cho Việt Nam vay 300 triệu USD, khoản vay đầu tiên ngoài khu vực doanh nghiệp
AIIB chuẩn bị cho Việt Nam vay 300 triệu USD, khoản vay đầu tiên ngoài khu vực doanh nghiệp
AIIB đang chuẩn bị chương trình “Tăng trưởng xanh và chuyển đổi năng lượng công bằng” trị giá 300 triệu USD tại Việt Nam, đồng tài trợ song song với KfW (Đức), do Chính phủ đứng vay và Bộ Tài chính thực hiện. Đây là khoản vay đầu tiên của AIIB dành cho khu vực công tại Việt Nam, sau các khoản trước đây chỉ cấp cho ngân hàng và doanh nghiệp.
Theo hồ sơ tóm tắt dự án Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng châu Á (AIIB) công bố, lập ngày 10/07/2026, chương trình thuộc lĩnh vực năng lượng, loại hình tài trợ có bảo lãnh chính phủ. Bên vay là Việt Nam, Bộ Tài chính là cơ quan chủ quản và thực hiện. KfW tài trợ song song, nhưng hồ sơ không nêu số tiền của phía Đức.
AIIB thông qua khái niệm dự án ngày 15/04/2026 và quyết định thẩm định ngày 17/06/2026. HĐQT ngân hàng dự kiến phê duyệt khoản tài trợ trong quý 4/2026. Hạn đóng khoản vay ước tính là tháng 12/2028.
Đây là khoản vay dựa trên chính sách. Vốn được giải ngân khi Việt Nam hoàn thành các cải cách đã thỏa thuận, và không gắn với một công trình cụ thể. Mục tiêu chương trình là củng cố khung chính sách, pháp lý và tài chính để Việt Nam đi theo hướng phát triển ít phát thải, chống chịu khí hậu và bao trùm xã hội, phù hợp với Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
14 hành động chính sách trong ba trụ cột
Bản tóm tắt phân tích môi trường – xã hội, lập tháng 6/2026, liệt kê 14 hành động chính sách chia thành ba trụ cột.
Trụ cột thứ nhất gồm 5 hành động về ưu đãi tài chính và đầu tư cho tăng trưởng xanh. Cụ thể là Nghị định 119/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone, Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, và một nghị định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon. Hai hành động còn lại là Nghị định 360/2025/NĐ-CP về thuế tiêu thụ đặc biệt với xe xăng, xe hybrid, xe điện, và Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường cho dự án thuộc danh mục phân loại xanh, gồm 7 ngành và 45 hoạt động. Thị trường carbon được vận hành theo lộ trình thí điểm, ban đầu áp dụng với 100 cơ sở phát thải lớn nhất.
Trụ cột thứ hai gồm 5 hành động gỡ rào cản cho đầu tư tư nhân vào năng lượng. Đó là nghị định thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và dự án năng lượng tái tạo, cùng Luật Đầu tư sửa đổi số 143/2025/QH15 giao thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư điện gió ngoài khơi cho cấp tỉnh. Tiếp theo là quyết định của Thủ tướng hỗ trợ điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và hệ thống pin lưu trữ (BESS), Thông tư 58/2025/TT-BCT về giá phát điện của thủy điện tích năng, và Nghị định 30/2026/NĐ-CP ngày 21/01/2026 hướng dẫn Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Hồ sơ dẫn mục tiêu 56 GW điện mặt trời mái nhà trong Quy hoạch điện VIII, ước tính giúp tránh 53.9 triệu tấn CO₂ mỗi năm.
Trụ cột thứ ba gồm 4 hành động về khung tài chính cho chuyển đổi năng lượng công bằng. Bao gồm Luật Quản lý nợ công sửa đổi số 141/2025/QH15, nghị định về quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi, và nghị định sửa đổi quy định cho vay lại vốn ODA. Hành động cuối là quyết định cấp tỉnh hỗ trợ tiền điện hằng tháng cho hộ thu nhập thấp, theo tiêu chí của Quyết định 14/2025/QĐ-TTg.
Kết quả kỳ vọng được nêu ở dạng định tính, mở rộng phạm vi nguồn phát thải phải nộp hạn ngạch hoặc tín chỉ tương ứng lượng phát thải hằng năm, tăng tỷ lệ xe điện, tăng vốn trong và ngoài nước vào hạ tầng xanh, và nâng hiệu quả năng lượng trong công nghiệp, giao thông, tòa nhà lớn. AIIB đánh giá tác động môi trường – xã hội ở mức trung bình. Rủi ro được nêu gồm rác thải điện tử, tác động đến đa dạng sinh học và biển từ các dự án tái tạo và tích năng quy mô lớn, thu hồi đất, chi phí giá carbon chuyển sang người tiêu dùng và mất việc làm ở các ngành phát thải cao.
Chương trình nằm trong nhóm khoản vay hỗ trợ ngân sách cho chuyển đổi xanh mà Bộ Tài chính đang huy động. Trước đó, ngày 18/03/2026, Bộ Tài chính và JICA đã ký khoản vay chương trình 320 triệu USD về chuyển đổi xanh hướng tới tăng trưởng xanh và chống chịu khí hậu.
AIIB ở Việt Nam chủ yếu cho vay qua ngân hàng
Việt Nam là thành viên sáng lập AIIB từ ngày 11/04/2016. Theo Ngân hàng Nhà nước, cơ quan đại diện Việt Nam tại AIIB, Việt Nam nắm 0.68% vốn và 0.77% quyền biểu quyết tại ngân hàng này (số liệu đến tháng 11/2022).
Khoản vay đầu tiên của AIIB tại Việt Nam được duyệt tháng 7/2020, dành cho Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank, HOSE: VPB). Khoản này trị giá 100 triệu USD, kỳ hạn 1 năm, thuộc Cơ sở Ứng phó khủng hoảng COVID-19, không có bảo lãnh chính phủ, đồng tài trợ với 100 triệu USD của IFC. Vốn dùng để cấp tín dụng thương mại và vốn lưu động cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu ảnh hưởng của dịch bệnh. Ngày 22/08/2024, AIIB duyệt khoản thứ hai cho VPBank, tối đa 150 triệu USD, để ngân hàng cho vay lại doanh nghiệp tư nhân trong các dự án giao thông, năng lượng, đô thị bền vững. Khi công bố ký kết ngày 16/07/2025, khoản vay là 100 triệu USD, ưu tiên tài trợ xe điện; AIIB sau đó cập nhật cam kết lên 150 triệu USD.
Ngày 11/11/2021, AIIB duyệt khoản vay hợp vốn A/B 95 triệu USD cho CTCP Thủy điện Đakđrinh, do Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power, HOSE: POW) nắm đa số vốn. AIIB cho vay 47.5 triệu USD bằng vốn tự có, phần còn lại do Natixis tham gia. Khoản vay dùng để tái cấp vốn cho nhà máy thủy điện 125 MW. Nhà máy có tổng vốn đầu tư ban đầu năm 2011 là 5,921 tỷ đồng, khoảng 280 triệu USD.
Ngày 17/06/2024, AIIB duyệt mua 75 triệu USD trái phiếu xanh và trái phiếu xanh dương của Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HOSE: SSB). Đây là trái phiếu bằng USD, kỳ hạn 5 năm, không niêm yết, phát hành riêng lẻ. IFC mua 75 triệu USD còn lại trong tổng đợt phát hành 150 triệu USD, gồm 100 triệu USD trái phiếu xanh và 50 triệu USD trái phiếu xanh dương. Tiền thu được dành cho các dự án hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo quy mô nhỏ và vừa.
Cộng lại, các khoản AIIB đã phê duyệt cho ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam khoảng 372.5 triệu USD. Như vậy, riêng khoản vay chính phủ 300 triệu USD đã gần bằng toàn bộ danh mục trước đó.
Ở khu vực doanh nghiệp, AIIB còn một số khoản đang ở dạng đề xuất. Lớn nhất về tính thời sự là khoản đầu tư cổ phần tối đa 50 triệu USD vào CTCP Phát triển Công nghiệp BW (BWID), trong vòng gọi vốn Series C trước IPO. BWID do Warburg Pincus và Becamex IDC (HOSE: BCM) thành lập, ESR tham gia làm nhà đầu tư chiến lược từ năm 2023, và hiện vận hành hơn 4.2 triệu m² sàn nhà xưởng, kho bãi cho thuê. Khoản này được AIIB thông qua khái niệm ngày 24/06/2026, hồ sơ tóm tắt lập ngày 16/07/2026.
Hai dự án điện gió AIIB đưa vào danh mục từ năm 2023 đến nay vẫn ở trạng thái đề xuất. Dự án thứ nhất là khoản tái cấp vốn 60 triệu USD cho nhà máy điện gió 99 MW tại Gia Lai của CTCP Đầu tư Năng lượng Điện Xanh Gia Lai, nhà tài trợ dự án là China Power International Holding. Dự án thứ hai là khoản vay A 100 triệu USD, trong gói vay A/B 230 triệu USD, cho cụm 4 nhà máy điện gió 50 MW tại Đắk Lắk, do China Huadian Engineering bảo trợ.
Tiến Vũ