Khi áp lực công việc thúc đẩy nhu cầu chi tiêu và “chữa lành”
Khi áp lực công việc thúc đẩy nhu cầu chi tiêu và “chữa lành”
Trong bối cảnh kinh tế duy trì đà tăng trưởng, thu nhập người lao động cải thiện và sức mua trong nước tiếp tục tăng, người tiêu dùng có thêm dư địa cho những khoản chi ngoài nhu cầu thiết yếu. Du lịch, ăn uống, giải trí hay mua sắm có thể trở thành lựa chọn để nghỉ ngơi và cân bằng sau thời gian làm việc căng thẳng.
Tuy nhiên, khả năng chi tiêu của người dân còn chịu tác động từ mặt bằng giá và chi phí sinh hoạt. Khi thu nhập tăng nhưng giá hàng hóa, dịch vụ cũng đi lên, phần thu nhập thực tế dành cho các nhu cầu không thiết yếu có thể không tăng tương ứng.
Trong những năm gần đây, khái niệm “chi tiêu trả thù” xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc trò chuyện về tài chính cá nhân. Thuật ngữ này thường được dùng để mô tả việc người tiêu dùng tăng chi cho những nhu cầu từng trì hoãn hoặc tự thưởng cho bản thân sau một giai đoạn căng thẳng, hạn chế chi tiêu hoặc khó khăn tài chính.
Xu hướng này có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức, từ một chuyến du lịch, bữa ăn tại nhà hàng, mua sắm quần áo, mỹ phẩm đến các dịch vụ giải trí, chăm sóc bản thân hay những khoản chi mang tính trải nghiệm.
Đằng sau những khoản chi này còn có câu chuyện rộng hơn về sức mua, thu nhập, mặt bằng giá và tâm lý người tiêu dùng.
Kinh tế tăng trưởng, mặt bằng giá vẫn chịu áp lực
Nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng trong nửa đầu năm 2026. GDP quý 1/2026 tăng 7.94% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 7.05% của quý 1/2025. Sang quý 2, tốc độ tăng trưởng đạt 8.39%, so với 8.19% cùng kỳ.
Nguồn: VietstockFinance
|
Trong khi hoạt động kinh tế duy trì đà tăng, mặt bằng giá tiêu dùng cũng có những biến động đáng chú ý. CPI tháng 1/2026 tăng 2.53% so với cùng kỳ năm trước, sau đó lên 3.35% trong tháng 2 và 4.65% trong tháng 3. Mức tăng tiếp tục lên 5.46% trong tháng 4 và 5.6% trong tháng 5, trước khi giảm còn 4.69% trong tháng 6 và 4.45% trong tháng 7.
Diễn biến CPI cho thấy chi phí sinh hoạt vẫn là yếu tố cần tính đến khi nhìn vào sức mua của người dân. Thu nhập tăng có thể tạo thêm dư địa cho chi tiêu, nhưng một phần thu nhập cũng phải dành cho hàng hóa và dịch vụ có mức giá cao hơn.
Bức tranh kinh tế vì vậy không chỉ nằm ở việc người dân kiếm được nhiều tiền hơn hay chi tiêu nhiều hơn, mà còn ở phần thu nhập còn lại sau khi đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt.
Sức mua cải thiện, chi tiêu cho dịch vụ tăng
Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tiếp tục tăng trong năm 2026. Sáu tháng đầu năm, chỉ tiêu này tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng hơn 11%, còn nhóm dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng gần 18%.
Nguồn: VietstockFinance
|
Theo đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng có xu hướng tăng trong giai đoạn từ đầu năm 2025 đến tháng 7/2026. Bên cạnh hàng hóa, nhóm dịch vụ lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành cũng đóng góp vào mức tăng chung.
Đây là những nhóm chi tiêu gắn nhiều hơn với hoạt động trải nghiệm, nghỉ ngơi và giải trí. Khi thu nhập cải thiện, người tiêu dùng có thêm khả năng phân bổ một phần ngân sách cho các nhu cầu này bên cạnh những khoản chi thiết yếu.
Sự gia tăng của chi tiêu cho dịch vụ không đồng nghĩa người dân đang chuyển mạnh sang các khoản chi mang tính “chữa lành”. Tuy nhiên, đây có thể xem là một phần trong bức tranh tiêu dùng khi nhu cầu đối với các dịch vụ ngoài hàng hóa thiết yếu tiếp tục tăng.
Thu nhập tăng, nhưng chi phí sinh hoạt vẫn là bài toán
Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động 6 tháng đầu năm 2026 đạt 9 triệu đồng/tháng, tăng 717 ngàn đồng so với cùng kỳ năm trước. Đối với lao động làm công hưởng lương, thu nhập bình quân đạt 10 triệu đồng/tháng, tăng 7.3%.
Thu nhập tăng tạo thêm dư địa cho tiêu dùng, nhưng người lao động vẫn phải phân bổ nguồn tiền cho nhiều mục tiêu cùng lúc. Chi phí sinh hoạt, nhà ở, đi lại, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, trả nợ và tiết kiệm đều cạnh tranh với những khoản chi dành cho nghỉ ngơi hoặc giải trí.
Tình trạng thiếu việc làm cũng giảm nhẹ. Sáu tháng đầu năm, số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động đạt 773 ngàn người, giảm gần 25 ngàn người so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ thiếu việc làm đạt 1.65%, thấp hơn 0.07 điểm phần trăm.
Những số liệu trên cho thấy bức tranh lao động có nhiều điểm tích cực, nhưng mức độ ổn định không đồng đều giữa các nhóm. Đây cũng là một phần bối cảnh cần đặt cạnh câu chuyện thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình.
Người trẻ và những khoản chi để “chữa lành”
Người trẻ là một trong những nhóm thường xuyên được nhắc đến khi nói về xu hướng chi tiêu cho trải nghiệm. Du lịch, ăn uống, cà phê, giải trí hay mua sắm có thể xuất hiện trong đời sống hàng ngày như một cách nghỉ ngơi sau thời gian học tập và làm việc.
Khi thu nhập cải thiện và sức mua tăng, một phần ngân sách có thể được dành cho những nhu cầu ngoài thiết yếu. Một bữa ăn bên ngoài, chuyến du lịch ngắn ngày, buổi xem phim, hoạt động giải trí hay khoản tiền dành cho chăm sóc bản thân có thể trở thành cách để người lao động nghỉ ngơi sau những giai đoạn làm việc căng thẳng.
Với bộ phận người tiêu dùng, khoản chi này đã trở thành một phần trong kế hoạch tài chính cá nhân. Họ có thể dành trước một khoản tiền cho du lịch, ăn uống hoặc giải trí sau khi bảo đảm các chi phí thiết yếu và mục tiêu tiết kiệm.
Tuyết Nhung (21 tuổi, nhân viên văn phòng) chia sẻ: “Sau những ngày làm việc căng thẳng, tôi thường tự thưởng bằng một bữa ăn ngon, đi cà phê hoặc mua một món đồ mình thích. Những khoản này đôi khi phát sinh ngoài kế hoạch, nhất là khi công việc áp lực. Tôi nghĩ tự thưởng là hợp lý nếu vẫn nằm trong khả năng tài chính và không ảnh hưởng đến các khoản tiết kiệm, chi tiêu thiết yếu”.
Bên cạnh đó, theo Cục Thống kê, tính chung 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2.22%, tương đương so với cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực thành thị là 2.47%, khu vực nông thôn là 2.05%.
Trong đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15-24 tuổi 6 tháng đầu năm 2026 ở mức 8.77%, tăng 0.71 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý 2, tỷ lệ này đạt 8.67%.
Trong quý 2/2026, cả nước có khoảng 1.4 triệu thanh niên từ 15-24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm 10% tổng số thanh niên. Tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo ở khu vực nông thôn là 11.5%, khu vực thành thị là 7.8%; nữ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là 11.6%; nam là 8.5%.
Kiều Oanh (21 tuổi, đang tìm việc) lại có những băn khoăn: “Hiện tôi chưa có thu nhập ổn định nên cũng hạn chế những khoản chi cho ăn uống, mua sắm hay đi chơi. Khi căng thẳng vì tìm việc, tôi thường chọn những cách ít tốn kém như đi cà phê, gặp bạn bè hoặc nghỉ ngơi ở nhà. Tôi nghĩ khi chưa ổn định về tài chính thì việc ‘chữa lành’ cũng cần nằm trong khả năng của mình, không nên vì muốn giải tỏa mà chi tiêu quá tay”.
Những số liệu này cho thấy khả năng chi tiêu của nhóm người trẻ không đồng đều. Bên cạnh những người có thu nhập ổn định và chủ động dành ngân sách cho trải nghiệm, vẫn có nhóm chịu áp lực về việc làm và thu nhập.
Mai Quốc