Hành trình gần 1 thập kỷ nâng hạng FTSE của chứng khoán Việt

Hành trình gần 1 thập kỷ nâng hạng FTSE của chứng khoán Việt

Ngày 21/09, quyết định nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi của FTSE chính thức có hiệu lực. Hành trình chinh phục cột mốc Thị trường Mới nổi của thị trường chứng khoán Việt Nam từ Thị trường Cận biên (Frontier Market) lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging Market) là một chặng đường kiên trì, kéo dài gần một thập kỷ với sự quyết tâm tháo gỡ các nút thắt thể chế và hạ tầng giao dịch.

Trước năm 2018, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn nằm trong nhóm các Thị trường Cận biên theo xếp hạng của FTSE Russell. Cột mốc đầu tiên đánh dấu bước chuyển mình diễn ra vào tháng 9/2018, khi Việt Nam được vào danh sách theo dõi xem xét nâng hạng từ Thị trường Cận biên lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp.

Dù được đưa vào danh sách theo dõi, tiến độ nâng hạng của Việt Nam kéo dài nhiều năm do gặp phải những rào cản vận hành kỹ thuật.

Tiêu chí "Chu kỳ thanh toán (DvP)" của Việt Nam liên tục bị xếp loại 'Restricted'. Nguyên nhân là do thông lệ thị trường bắt buộc kiểm tra tài khoản đảm bảo đủ 100% tiền mặt trước khi đặt lệnh mua, làm hạn chế tính linh hoạt của các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Mặt khác, việc áp dụng cơ chế ký quỹ trước nên thị trường mặc định không phát sinh rủi ro giao dịch lỗi, khiến tiêu chí "Xử lý giao dịch lỗi" không thể xếp hạng trong nhiều năm.

Một trong những rào cản khác là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), việc thiếu cơ chế giao dịch hiệu quả giữa các nhà đầu tư nước ngoài đối với những cổ phiếu đã hết hoặc sắp hết room ngoại đã gây trở ngại cho quá trình nâng hạng thị trường Việt Nam.

Bên cạnh đó, quy trình đăng ký tài khoản mở mới cho nhà đầu tư nước ngoài còn kéo dài và thiếu linh hoạt cũng là điểm trừ mà FTSE thường nhắc tới.

Trong suốt giai đoạn 2018 - 2022, FTSE Russell liên tục ghi nhận sự tương tác tích cực và nỗ lực phối hợp giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), Bộ Tài chính, Ngân hàng Thế giới (World Bank)... Nhiều nền tảng pháp lý được đặt ra như Luật Chứng khoán sửa đổi (hiệu lực năm 2021), cùng việc thử nghiệm hệ thống giao dịch mới (KRX) và nghiên cứu mô hình Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Tuy nhiên, các nỗ lực cải cách hạ tầng bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bối cảnh đại dịch toàn cầu COVID-19.

Bước ngoặt quyết định đến từ sự chỉ đạo trực tiếp và quyết liệt của Chính phủ Việt Nam vào đầu năm 2024, đặt mục tiêu cụ thể tháo gỡ các rào cản nâng hạng trước năm 2025.

Tháng 9/2024, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 68/2024 chính thức loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (Non-Prefunding, NPF) đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Các công ty chứng khoán trong nước chính thức được phép hỗ trợ nguồn vốn cho lệnh mua cổ phiếu của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, đi kèm quy trình xử lý giao dịch lỗi rõ ràng. Mô hình mô hình NPF chính thức đi vào vận hành từ tháng 11/2024 được coi là bước chuyển mình rõ rệt trong nỗ lực nâng hạng thị trường của Việt Nam.

Trong giai đoạn này, lãnh đạo ngành chứng khoán liên tục làm việc với các tổ chức xếp hạng thị trường, tích cực đối thoại giải quyết các vướng mắc của thị trường.

Sau nhiều nỗ lực, thị trường gặt hái quả ngọt vào tháng 10/2025, FTSE Russell xác nhận Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ các tiêu chí cho nhóm Thị trường Mới nổi Thứ cấp. Hội đồng Quản trị Chỉ số FTSE Russell (IGB) chính thức công bố nâng hạng Việt Nam lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging Market).

Để chuẩn bị cho đợt nâng hạng chính thức, Việt Nam tiếp tục ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTC, thiết lập và hoàn thiện mô hình Môi giới Toàn cầu. Tại báo cáo đánh giá giữa kỳ tháng 4/2026, FTSE Russell đánh giá cao sự sẵn sàng của hạ tầng thị trường Việt Nam và chính thức xác nhận ngày hiệu lực nâng hạng là ngày 21/09/2026. Việc đưa cổ phiếu Việt Nam vào các chỉ số toàn cầu sẽ được thực hiện theo nhiều đợt bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất trong năm 2027 nhằm đảm bảo khả năng hấp thụ của thị trường.

Cột mốc nâng hạng thị trường Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho sự hội nhập sâu rộng hơn với hệ thống tài chính toàn cầu. Thành quả đạt được đến từ sự phối hợp thực chất giữa FTSE Russell và cơ quan quản lý Việt Nam trên hành trình hướng tới một thị trường vốn phát triển, phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế dài hạn của Việt Nam. Sự kiện nâng hạng là dấu mốc giúp thị trường Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư quốc tế. Với số lượng nhà đầu tư theo dõi các chỉ số của FTSE Russell trong nhóm thị trường mới nổi lớn hơn rất nhiều so với nhóm Cận biên, dòng vốn sẽ bắt đầu chảy mạnh hơn vào Việt Nam, bao gồm cả chủ động và thụ động.

Nhìn lại một hành trình dài để thấy trở thành thị trường mới nổi theo chuẩn FTSE không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu của một hành trình phát triển thị trường dài hơn. Theo đề án nâng hạng thị trường của Chính phủ, mục tiêu tới năm 2030, Việt Nam đáp ứng các tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi bậc cao của FTSE. Với những nỗ lực đối thoại với thị trường và các tổ chức xếp hạng của cơ quan quản lý cũng như sự trưởng thành của nhà đầu tư, chứng khoán Việt Nam sẽ còn tiến xa trên hành trình nâng hạng.

Chí Kiên

FILI