Chủ tịch VSDC: Quỹ ngoại không chỉ quan tâm thị trường lên xuống, mà quan trọng là độ sâu và cơ chế quản trị rủi ro

Chủ tịch VSDC: Quỹ ngoại không chỉ quan tâm thị trường lên xuống, mà quan trọng là độ sâu và cơ chế quản trị rủi ro

Thị trường muốn đủ hấp dẫn nhà đầu tư ngoại cần đảm bảo thanh khoản, độ sâu thị trường, dễ dàng mua bán và chất lượng sản phẩm trên thị trường. Nhà đầu tư cũng hướng tới mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), giao dịch thuận tiện qua các bên môi giới toàn cầu (global broker), cơ chế đặt lệnh từ xa và cơ chế ký quỹ giao dịch đối với các định chế bên ngoài.

Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 diễn ra chiều 12/11, ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đã có những chia sẻ về câu chuyện thu hút dòng tiền ngoại cũng như định hướng phát triển các sản phẩm mới trên thị trường chứng khoán.

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Investment Forum) diễn ra chiều 12/11

Quỹ ngoại không chỉ quan tâm thị trường lên xuống

Nói về khả năng thu hút vốn ngoại sau nâng hạng, ông Sơn cho biết thông thường, các định chế quỹ nước ngoài luôn tìm kiếm thị trường theo phân hạng nhất định. Ví dụ, ở thị trường cận biên, ngân sách của họ khoảng 100 triệu USD; ở thị trường mới nổi là 500 triệu USD; còn ở thị trường phát triển có thể là 1 tỷ USD. Việc đầu tiên họ làm là phối hợp với các đối tác trong nước để nghiên cứu, đánh giá toàn diện thị trường.

Trường hợp có 300 triệu USD, bước đầu họ có thể thăm dò khoảng 50 đến 100 triệu USD thông qua việc phân bổ tài sản vào danh mục có sự phối hợp với các tổ chức nghiên cứu trong nước. Đây là bước thăm dò cần thiết vì các tổ chức đầu tư nước ngoài rất cẩn trọng.

Yếu tố thứ hai là phân bổ danh mục hợp lý trên cơ sở phân tích dữ liệu thị trường: Quy mô thị trường, độ sâu thị trường, và khả năng hoán đổi từ nội tệ sang ngoại tệ. Mối quan tâm chính của họ không chỉ là thị trường lên hay xuống, mà quan trọng là độ sâu và thanh khoản - sẵn sàng mua được, sẵn sàng bán được - cùng các cơ chế xử lý phía sau để quản trị rủi ro.

Trong đó, đặc biệt là rủi ro hệ thống và rủi ro từ phía các đối tác cung ứng dịch vụ như ngân hàng lưu ký giám sát hay các công ty chứng khoán. Đây là những yếu tố họ cân nhắc rất kỹ trước khi phân bổ danh mục chính thức vào thị trường.

Về độ hấp dẫn của thị trường vốn Việt Nam với các nhà đầu tư nước ngoài, ông Sơn nhấn mạnh rất khó để đưa ra một con số cụ thể trên thang điểm 10 nhưng tất cả các yếu tố trên đều tổng hòa và quyết định việc nhà đầu tư cân nhắc ưu tiên yếu tố nào hàng đầu khi giải ngân vốn.

"Tôi từng có nhiều dịp cùng đồng nghiệp tại các sở giao dịch, cơ quan quản lý tham gia các chương trình xúc tiến đầu tư và làm việc với các tổ chức xếp hạng thị trường (như FTSE Russell, MSCI...), họ có rất nhiều câu hỏi liên quan đến cơ chế vận hành thị trường, quản trị rủi ro danh mục hay cơ chế xử lý thanh toán...

Họ quan tâm đến việc đảm bảo việc giao dịch mua bán thuận tiện, bao gồm cơ chế đặt lệnh từ xa, đánh giá qua quy mô, tiềm lực tài chính của các công ty chứng khoán và vai trò của các ngân hàng lưu ký giám sát, đặc biệt là các ngân hàng lưu ký toàn cầu (global custodians) - nơi lưu giữ tài sản của họ an toàn nhất”, ông Sơn chia sẻ.

Nhà đầu tư cũng hướng tới mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), giao dịch thuận tiện qua các bên môi giới toàn cầu (global broker), cơ chế đặt lệnh từ xa và cơ chế ký quỹ giao dịch đối với các định chế bên ngoài.

Thị trường muốn đủ hấp dẫn cũng cần đảm bảo thanh khoản, độ sâu thị trường, dễ dàng mua bán và chất lượng sản phẩm trên thị trường. Cuối cùng là tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) và tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước. Nếu Nhà nước nắm giữ quá sâu, vai trò chi phối quản trị của Nhà nước có thể làm giảm tính linh hoạt trong quản trị doanh nghiệp. Mặt khác, việc hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài sẽ thu hẹp khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài vào doanh nghiệp, ông Sơn nói.

Khi một quỹ muốn phân bổ dòng tiền lớn vào thị trường, trước hết họ phải nhìn vào quy mô thị trường.

Hiện nay, vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam tương đương khoảng 80% GDP năm 2025. So với các thị trường quốc tế, quy mô này vẫn còn thấp. Bên cạnh đó, tỷ trọng nắm giữ của Nhà nước còn khá cao, khiến dư địa để nhà đầu tư nước ngoài mua và giải ngân chưa nhiều.

Vì vậy, yếu tố đầu tiên là quy mô thị trường phải đủ lớn để thu hút sự quan tâm của các quỹ đầu tư.

Thứ hai là chất lượng quản trị. Chúng ta mong muốn nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường, nhưng quan trọng hơn là làm sao để họ ở lại. Việc thu hút được vốn rồi dòng vốn lại rút ra có thể tạo ra những hệ lụy lớn.

Tương tự câu chuyện nâng hạng thị trường, đây là mục tiêu chúng ta phải phấn đấu nhưng không thể thực hiện bằng mọi giá. Nếu được nâng hạng rồi lại bị hạ hạng, hậu quả có thể lớn hơn nhiều so với việc chưa được nâng hạng. Bài học từ Pakistan và gần đây là Indonesia cho thấy việc bị hạ bậc có thể tạo ra những hệ lụy rất lớn.

Ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC)

Đưa thị trường phái sinh vào vận hành phải hết sức chặt chẽ và cẩn trọng

Trước câu hỏi về việc sau khi triển khai mô hình CCP, thị trường Việt Nam cần thêm những công cụ nào để nhà đầu tư tổ chức phòng vệ rủi ro tốt hơn.

Chủ tịch VSDC cho rằng đối với nhà đầu tư nước ngoài, họ luôn sử dụng song song hai thị trường: Tài sản cơ sở - cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và thị trường phái sinh. Ở các thị trường phát triển, quốc gia nào cũng sử dụng các công cụ Hợp đồng tương lai (Futures) và Quyền chọn (Options) dựa trên từng cổ phiếu đơn lẻ hoặc trên bộ chỉ số.

Nhìn lại lịch sử, Việt Nam đưa thị trường phái sinh vào vận hành từ năm 2017 với các sản phẩm ban đầu là hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và trái phiếu Chính phủ. Sắp tới là sản phẩm quyền chọn (Options) trên chỉ số - công cụ mang lại sự hấp dẫn và phòng ngừa rủi ro tốt hơn.

Về dài hạn, sản phẩm được các nhà đầu tư đặc biệt ưa thích là quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ (Single Stock Options), vì nó giúp quản trị rủi ro cho từng mã cổ phiếu cụ thể. Tuy nhiên, đây là kỹ thuật giao dịch phức tạp, đòi hỏi phải có đầy đủ các công cụ hỗ trợ đi kèm như bán khống có bảo đảm (Covered Short Selling) để nhà đầu tư yên tâm đưa dòng tiền vào thị trường cơ sở.

Bên cạnh đó, để giải quyết hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) tại một số doanh nghiệp, cần triển khai sản phẩm chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Khung pháp lý (Luật và Nghị định) đã có quy định. NVDR giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận được các cổ phiếu đã hết room ngoại, trong khi Nhà nước vẫn kiểm soát được quyền biểu quyết ở các lĩnh vực trọng yếu.

Ngoài ra, việc phát triển các sản phẩm lai giữa thị trường cơ sở và phái sinh như Chứng quyền có bảo đảm (Covered Warrants) cũng là công cụ quan trọng giúp gia tăng rào chắn rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia vào thị trường cơ sở Việt Nam.

Theo ông Sơn, trong suốt quá trình gần 30 năm xây dựng đề án thị trường chứng khoán và thiết lập luật chơi cho thị trường, cơ quan quản lý luôn đặt ra yêu cầu thận trọng nhất định. Từ việc lựa chọn sản phẩm, cơ chế giao dịch đến các loại lệnh đều triển khai từng bước, sau đó mới dần nới lỏng và mở rộng.

Với điều kiện của Việt Nam, từ môi trường pháp luật, ý thức tuân thủ pháp luật đến khả năng chống đỡ các rủi ro tài chính từ bên ngoài và bên trong, chúng ta cần lựa chọn những công cụ, sản phẩm phù hợp. Trước hết nên thí điểm, sau đó kiểm tra, đánh giá rồi mới từng bước mở rộng.

“Chúng tôi xác định việc đưa thị trường phái sinh vào vận hành phải hết sức chặt chẽ và cẩn trọng. Giữa hai thị trường, tại những thời điểm chốt giá, luôn có nguy cơ xuất hiện hành vi thao túng. Với nhà đầu tư, đầu cơ hay làm giá là những vấn đề có thể xảy ra. Trong giao dịch hàng hóa thông thường, đầu cơ thường bị nhìn nhận tiêu cực, nhưng trong giao dịch tài chính, tôi cho rằng đầu cơ là hoạt động bình thường”, Chủ tịch VSDC nhấn mạnh. “Điều quan trọng là chúng ta phải xây dựng các công cụ rào chắn, có khả năng kiểm soát rủi ro. Khi năng lực kiểm soát đạt đến mức độ nhất định, chúng ta mới có thể nới lỏng và mở rộng các sản phẩm”.

Chí Kiên

FILI