Thu hẹp khoảng cách 10 năm giữa tuổi thọ và tuổi khỏe của người Việt
Thu hẹp khoảng cách 10 năm giữa tuổi thọ và tuổi khỏe của người Việt
Người Việt sống trung bình khoảng 75 năm nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ quanh 65 năm. Tại AIA Elite Summit 2026, chuyên gia y khoa của Tập đoàn AIA cho rằng 70-80% nguy cơ bệnh tật và tốc độ lão hóa nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người, nếu được theo dõi và can thiệp từ sớm.
Từ tuổi thọ sang tuổi thọ khỏe mạnh
Chia sẻ về “Sức khỏe – Tài sản tối thượng”, TS.BS Kelvin Loh, Giám đốc Y tế Tập đoàn AIA, cho biết ông khởi đầu sự nghiệp là bác sĩ, sau đó nhiều năm xây dựng, vận hành bệnh viện và điều trị bệnh nhân, và nay chứng kiến ngành y đang dịch chuyển mạnh từ tuổi thọ (lifespan) sang tuổi thọ khỏe mạnh (healthspan).
Tuổi thọ là thời gian con người sống. Tại Việt Nam, tuổi thọ trung bình khoảng 75 năm và sẽ còn tăng khi y học tiến bộ rất nhanh; ung thư từng là bệnh gây tử vong nay dần trở thành bệnh mạn tính, cùng với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, tuổi thọ khỏe mạnh bình quân tại Việt Nam vào khoảng 65 năm. Khoảng cách giữa hai con số này cho thấy yêu cầu kéo dài quãng đời sống khỏe đang trở nên cấp thiết.
TS.BS Kelvin Loh ví cơ thể như một chiếc xe. Cách tiếp cận truyền thống là đợi hỏng rồi mới sửa, còn khoa học trường thọ chủ trương bảo dưỡng từ trước khi các bộ phận gỉ sét, liên tục theo dõi, tối ưu và tinh chỉnh động cơ. Việc tối ưu sức khỏe càng bắt đầu sớm càng hiệu quả.
Điều này khả thi vì giới khoa học ngày càng xem lão hóa là yếu tố nguy cơ chủ chốt của nhiều bệnh lý như ung thư, tim mạch, đột quỵ, tiểu đường và sa sút trí tuệ. Những bệnh này tưởng khác nhau nhưng có chung các quá trình sinh học, và khi hiểu được các quá trình đó, con người có thể can thiệp sớm hơn nhiều.
Ngày nay, nguy cơ có thể được nhận diện sớm và chính xác hơn, từ tim mạch, đột quỵ, tiểu đường tới sa sút trí tuệ, đánh dấu bước chuyển của y học từ phỏng đoán sang dự báo. Điểm quan trọng thứ hai là nhiều yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Sa sút trí tuệ, trong đó có Alzheimer, từng được cho là khó can thiệp, song phần lớn yếu tố nguy cơ lại rất phổ biến và có thể điều chỉnh.
Theo ông, gen chỉ quyết định khoảng 20-30%, phần còn lại chịu ảnh hưởng lớn hơn từ lối sống, môi trường và cách mỗi người đối xử với cơ thể. Nền tảng vẫn là vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ, hạn chế rượu bia và duy trì các mối quan hệ tốt đẹp. Ông cũng lưu ý cần đi theo khoa học, bởi hiện có rất nhiều thông tin sai lệch.
Theo TS.BS Kelvin Loh, chăm sóc sức khỏe truyền thống xoay quanh bệnh tật: mắc bệnh rồi mới tìm đến điều trị. Khoa học trường thọ đang chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, từ phản ứng bị động sang chủ động.
Ba câu hỏi về cuộc sống
Ông đặt ba câu hỏi mà ông gọi là câu hỏi về cuộc sống: Bạn muốn có bao nhiêu năm sống khỏe? Kế hoạch để đạt được điều đó là gì? Ai sẽ giúp bạn đi tới đích? Trường thọ là một hành trình dài. Nhiều thế hệ, đặc biệt ở châu Á, dành cả đời tạo dựng tài sản với niềm tin tài sản sẽ mang lại sức khỏe, trong khi sức khỏe cũng cần được chủ động vun đắp.
Mục tiêu là cải thiện tuổi thọ khỏe mạnh để duy trì sự năng động, độc lập và gắn kết với những người quan trọng. Theo ông, xa xỉ phẩm lớn nhất của tương lai có lẽ là sức khỏe để tận hưởng những gì mình đã gây dựng và những lựa chọn mình đã tạo ra.
Đề cập đến tuổi sinh học quyết định nhịp lão hóa, TS. Naras Lapsys, Giám đốc Y khoa Chi Longevity, Singapore, cho rằng mọi người đều đang đi trên một quỹ đạo lão hóa, và lão hóa gắn chặt với bệnh tật. Tiếp cận từ góc độ lão hóa cho phép xử lý cùng lúc nhiều tình trạng sức khỏe. Dù bắt đầu ở độ tuổi nào, việc biết mình đang ở đâu trong quá trình lão hóa đều rất quan trọng, bởi nhiều bệnh lý hình thành từ 20-30 năm trước khi xuất hiện triệu chứng.
Thống nhất với nhận định của TS.BS Kelvin Loh, chuyên gia này cho biết gen chỉ chi phối khoảng 20-30% nguy cơ, còn 70-80% nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người. Hai người cùng 50 tuổi theo năm sinh có thể chênh lệch đáng kể về tuổi sinh học, vì mỗi người lão hóa với tốc độ khác nhau dưới tác động của nhiều yếu tố, trong đó lối sống từ trước tới nay giữ vai trò quyết định nhịp độ ấy.
Tiến Vũ