Mỹ tính nới trừng phạt “đội tàu bóng tối”, cước vận tải dầu vẫn khó hạ nhiệt
Mỹ tính nới trừng phạt “đội tàu bóng tối”, cước vận tải dầu vẫn khó hạ nhiệt
Chính quyền Mỹ đang cân nhắc dỡ bỏ hạn chế đối với từng tàu chở dầu nằm trong danh sách trừng phạt, tạo điều kiện để các tàu này được bán lại cho nhà khai thác hợp pháp và vận chuyển dầu không thuộc diện cấm vận. Tuy nhiên, động thái này khó giúp hạ đáng kể cước vận tải dầu trong bối cảnh gián đoạn tại eo biển Hormuz tiếp tục đẩy chi phí vận chuyển lên cao.
Theo chuyên trang kinh tế vùng Vịnh AGBI, dẫn lời các nhà phân tích, kế hoạch trên có thể cải thiện tâm lý thị trường nhưng khó giải quyết tình trạng thiếu hụt tàu đủ điều kiện hoạt động trong hệ thống vận tải chính thống.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đề cập khả năng này tại Đại hội Dầu khí thế giới ở Riyadh tuần trước. Mục tiêu của Washington là tăng số lượng tàu có thể vận chuyển dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ vùng Vịnh.
Đội tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) toàn cầu hiện có 928 chiếc, trong đó khoảng 200 chiếc chịu lệnh trừng phạt và không thể phục vụ các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường chính thống.
Angelica Kemene, phụ trách tình báo chiến lược tại Optima Shipping Services, nhận định một số tàu thuộc “đội tàu bóng tối” có thể quay lại hoạt động thương mại thông thường. Tuy nhiên, tác động đối với cước vận tải sẽ hạn chế vì nhiều tàu vẫn đang hoạt động, trong khi số khác đã quá cũ hoặc không đáp ứng yêu cầu về bảo hiểm và kiểm định. Theo bà, ảnh hưởng trước mắt có thể chủ yếu đến từ tâm lý thị trường, thay vì sự gia tăng đáng kể của nguồn cung tàu thực tế.
Trong khi đó, giá tàu chở dầu vẫn ở mức cao. Một tàu VLCC đã qua sử dụng 5 năm được định giá 159 triệu USD trong tháng 9, cao hơn 28.5 triệu USD so với mức 130.5 triệu USD của tàu đóng mới. Đội tàu bóng tối già cỗi của Iran cũng chịu thêm sức ép từ các lệnh trừng phạt và hoạt động phong tỏa hải quân của Mỹ.
Phân tích 29 tàu chở dầu thô treo cờ Iran cho thấy tuổi trung bình của đội tàu lên tới 22 năm. Hơn 60% số tàu đã trên 20 năm tuổi, trong đó 11 chiếc vượt quá 25 năm, làm gia tăng nguy cơ xảy ra sự cố môi trường tại vùng biển nông ở Vịnh.
Theo Varaleka Pant, chuyên gia phân tích tại Vortexa, cước vận tải bình quân đối với tàu VLCC trên tuyến từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương đã vượt 38 USD/thùng vào ngày 7/10, tăng 130% trong vòng một tháng. Mức cước cao phản ánh cả tình trạng thiếu tàu lẫn chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh gia tăng.
Một trở ngại khác là kế hoạch nới lỏng chỉ áp dụng với các tàu bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt. Những tàu vẫn chịu lệnh hạn chế của Anh và Liên minh châu Âu chưa thể tự do hoạt động trên thị trường chính thống.
Bên cạnh đó, quyền kiểm soát đội tàu ngày càng tập trung vào một nhóm nhà khai thác lớn. Đội tàu của 10 nhà khai thác hàng đầu đã tăng từ khoảng 370 chiếc năm 2021 lên gần 480 chiếc, nâng tỷ trọng của nhóm này trong đội tàu VLCC hoạt động trên thị trường chính thống từ 56% lên 67%.
Theo các nhà phân tích, xu hướng tập trung này có thể khiến cước vận tải duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Việc nới lỏng trừng phạt thậm chí có thể thúc đẩy thêm các thương vụ mua lại tàu, thay vì làm tăng đáng kể số tàu được đưa ra thị trường cho thuê.
Vương Đông