Kiểm soát chi phí và rủi ro logistics trong chuỗi xuất nhập khẩu sang Hoa Kỳ
Kiểm soát chi phí và rủi ro logistics trong chuỗi xuất nhập khẩu sang Hoa Kỳ
Thị trường Hoa Kỳ mở ra nhiều triển vọng tăng trưởng cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, song sự biến động đột ngột của cước vận tải biển, các rào cản thuế quan cùng yêu cầu kiểm định hải quan khắt khe đang tạo ra áp lực tài chính lớn.
Ông Rocky Ngọc Thạch phát biểu tại sự kiện
|
Thực trạng biến động cước tàu và rủi ro hợp đồng
Tại hội thảo Thị trường Hoa Kỳ 2026: Cơ hội, thách thức và các giải pháp đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam, ông Rocky Ngọc Thạch - Nhà sáng lập & CEO Link Logistics cho biết 2 trở ngại lớn nhất khiến doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt nhiều khó khăn hiện nay là sự thay đổi bất ngờ của chính sách thuế và sự bấp bênh của chi phí vận tải quốc tế. Biến động cước tàu không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà là thách thức chung của toàn bộ khu vực châu Á khi đưa hàng sang Mỹ. Minh chứng rõ nét là giá cước vận chuyển container đi Bờ Tây nước Mỹ có thể chỉ ở mức 3,000 USD vào tháng 1/2026, nhưng đến tháng 9/2026 đã tăng vọt lên gần 8,000 USD, tương đương hơn 2.5 lần.
Sự chênh lệch lớn giữa thời điểm ký hợp đồng bán hàng và thời điểm tàu thực tế khởi hành tạo ra rủi ro tài chính nặng nề. Nếu các bên chốt giá từ đầu năm nhưng đến cuối năm mới giao hàng mà không cài đặt điều khoản điều chỉnh cước tàu, toàn bộ lợi nhuận của đơn hàng có thể bị triệt tiêu hoàn toàn. Trong khi các ngành hàng dệt may, nội thất hay điện tử thường áp dụng điều kiện giao hàng FOB để bên mua chịu chi phí vận chuyển, các mặt hàng nông sản và thủy sản truyền thống lại chủ yếu dùng điều kiện CIF hoặc DDP, buộc doanh nghiệp trong nước phải tự gánh chịu toàn bộ biến động cước phí.
Tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục thông quan tại cảng đến
Hệ thống kiểm định tại các cảng nhập khẩu của Hoa Kỳ áp dụng tiêu chuẩn vô cùng nghiêm ngặt đối với mọi lô hàng. Đã có nhiều trường hợp doanh nghiệp phải chịu tổn thất nặng nề khi hàng cập bến nhưng không thể thông quan do thiếu hụt giấy tờ kỹ thuật hoặc sai sót thủ tục, buộc phải tái xuất về nước hoặc tiêu hủy trực tiếp tại Mỹ. Vì vậy, việc rà soát kỹ lưỡng các yêu cầu chứng từ tại cảng đích trước khi xuất hàng là bước đi bắt buộc, đặc biệt vào các giai đoạn chính quyền sở tại có sự điều chỉnh chính sách.
Bên cạnh đó, việc xác định chính xác mã phân loại hàng hóa cùng việc đáp ứng tiêu chuẩn cấp chứng nhận xuất xứ tại Việt Nam mang ý nghĩa quyết định. Trước làn sóng dịch chuyển sản xuất theo xu hướng China+1 sang Việt Nam để hưởng ưu đãi thương mại, cơ quan chức năng Mỹ đã lập các đơn vị thanh tra liên ngành nhằm siết chặt việc kiểm tra xuất xứ, ngăn chặn hành vi mượn nhãn hàng hóa để gian lận thuế khi xuất sang Hoa Kỳ.
Áp lực thuế quan và bước tiến vận tải biển trực tiếp
Mức thuế nhập khẩu trung bình vào thị trường Mỹ hiện dao động quanh ngưỡng 12% tùy thuộc từng nhóm mặt hàng cụ thể, tác động trực tiếp đến quyết định ký kết của khách hàng quốc tế. Dù kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này trong năm 2025 vẫn ghi nhận mức tăng trưởng 28% và vượt mốc 150 tỷ USD, một số đơn hàng đã bắt đầu có sự dịch chuyển sang các quốc gia láng giềng gần Mỹ hơn như Mexico.
Một điểm sáng đáng chú ý trong chuỗi cung ứng hiện nay là sự xuất hiện của các tuyến tàu biển trực tiếp từ TPHCM sang Bờ Tây Hoa Kỳ với thời gian rút ngắn còn 16-17 ngày, thay vì kéo dài hơn 30 ngày như trước. Tuyến hàng hải kết nối nhanh này giúp giảm tải áp lực chi phí đắt đỏ của vận tải hàng không đối với hàng bảo quản mát và trái cây tươi, mở ra dư địa thâm nhập lớn cho các mặt hàng nông sản giá trị cao.
Tách bạch cơ cấu chi phí và tránh tiền phạt lưu bãi
Chi phí logistics nội địa tại Việt Nam dù có biến động nhất định nhưng chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng cấu trúc giá trị vận chuyển. Trọng tâm rủi ro tài chính nằm ở các khoản chi phí phát sinh tại Mỹ, đặc biệt là tiền phạt lưu container và lưu bãi tại cảng đến khi quy trình nhận hàng bị chậm trễ. Mức phạt này rất đắt đỏ, có thể lên tới hàng nghìn USD cho mỗi container chỉ trong thời gian ngắn.
Để triệt tiêu nguy cơ phát sinh chi phí phạt, doanh nghiệp phải hoàn thiện và luân chuyển bộ chứng từ thương mại gồm hóa đơn, phiếu đóng gói và chứng nhận xuất xứ ngay khi tàu rời cảng xuất phát. Sự chủ động về mặt hồ sơ đảm bảo việc làm thủ tục được tiến hành đồng thời với hành trình di chuyển của phương tiện, ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ tắc nghẽn hàng hóa tại cảng nhập khẩu.
Yêu cầu trên sàn thương mại điện tử và vai trò đơn vị giao nhận
Hoạt động bán hàng trực tiếp của các doanh nghiệp vừa và nhỏ qua các sàn thương mại điện tử quốc tế như Amazon hay Walmart vẫn phải tuân thủ trọn vẹn toàn bộ quy chuẩn khắt khe về nhãn mác, bao bì và kiểm định an toàn sản phẩm. Việc xây dựng quy trình vận hành chuẩn mực giúp đơn vị xuất khẩu ước tính chính xác biên độ chi phí dự phòng, từ đó chủ động định giá bán và đàm phán hợp đồng thương mại với đối tác.
Sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị dịch vụ logistics có năng lực chuyên môn cao là chìa khóa bảo đảm an toàn dòng hàng. Các đối tác vận tải uy tín sở hữu hợp đồng giá cước cạnh tranh với hãng tàu, làm chủ mạng lưới kho bãi và có hệ thống đại lý xử lý thủ tục thông quan chuyên nghiệp tại Hoa Kỳ, giúp các lô hàng của doanh nghiệp Việt Nam cập bến an toàn và bảo toàn tối đa hiệu quả kinh tế.
Mai Quốc