IMF cảnh báo áp lực nợ công toàn cầu, nguy cơ lạm phát và chi phí vay vốn tăng cao

IMF cảnh báo áp lực nợ công toàn cầu, nguy cơ lạm phát và chi phí vay vốn tăng cao

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo các nền kinh tế hàng đầu thế giới cần khẩn trương củng cố tài chính công, khi các dự báo mới cho thấy thâm hụt ngân sách của nhiều nền kinh tế lớn trong năm nay sẽ lên mức cao nhất kể từ giai đoạn đại dịch COVID-19 bùng phát.

Trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố vào ngày 13/10, IMF dự báo mức vay ròng của Chính phủ tại các nền kinh tế phát triển sẽ tương đương 5.2% GDP trong năm nay, cao nhất kể từ năm 2021, thời điểm các biện pháp phong tỏa vì đại dịch vẫn được áp dụng trên diện rộng.

Theo dự báo của IMF, thâm hụt ngân sách của cả Trung Quốc và Mỹ sẽ chạm hoặc vượt 8% GDP trong năm 2026. Thước đo của IMF bao quát phạm vi vay nợ rộng hơn so với một số chỉ tiêu ngân sách được các quốc gia sử dụng trong nước.

Các dự báo mới cho thấy triển vọng tài khóa đã xấu đi so với báo cáo hồi tháng 4/2026 của IMF, trong bối cảnh thị trường nợ toàn cầu trải qua nhiều tháng biến động mạnh. Lợi suất trái phiếu tăng khi nhà đầu tư lo ngại nợ công ngày càng lớn, lạm phát và nhu cầu huy động vốn ngày càng mạnh để đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI).

Dự báo thâm hụt ngân sách của IMF

Báo cáo nhận định kinh tế toàn cầu vẫn thể hiện khả năng chống chịu trước cú sốc giá dầu, một phần nhờ làn sóng đầu tư do AI thúc đẩy. Tuy nhiên, rủi ro nợ chính phủ đang gia tăng khi tổng nợ công toàn cầu được dự báo tiến gần 100% GDP vào cuối thập kỷ này.

“Việc khẩn trương khôi phục dư địa tài khóa là cần thiết, trong bối cảnh nợ công ở mức cao, chi phí vay vốn tăng, nhu cầu chi tiêu ngân sách ngày càng nhiều và bất ổn gia tăng”, IMF nhấn mạnh.

Chi phí vay vốn của chính phủ đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Giá năng lượng cao cùng tăng trưởng kinh tế vẫn tương đối vững vàng khiến các ngân hàng trung ương từ bỏ kế hoạch hạ lãi suất điều hành. Mỹ, khu vực đồng Euro và Nhật Bản nằm trong số những nền kinh tế đã tăng lãi suất trong năm nay.

Đợt bán tháo trái phiếu trở nên nghiêm trọng hơn trong tháng 9, làm gia tăng áp lực lên ngân sách do chi phí trả lãi tăng cao.

Tại Mỹ, IMF dự báo mức vay ròng của chính phủ nói chung sẽ tương đương 8.5% GDP trong năm nay, tăng từ 7.1% năm 2025 và cao hơn mức 5.8% trước khi đại dịch bùng phát.

Thước đo của IMF bao gồm cả hoạt động vay nợ của chính quyền bang và địa phương, bên cạnh chi tiêu của chính phủ liên bang, nên cao hơn đáng kể so với một số ước tính khác tại Mỹ.

Vào tháng 2/2026, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), cơ quan giám sát tài khóa độc lập của Quốc hội, dự báo thâm hụt ngân sách liên bang sẽ tương đương 5.8% GDP trong năm nay. Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, một tổ chức nghiên cứu, đưa ra ước tính 6.2%.

“Khi chi phí vay vốn dài hạn của chính phủ tại các nền kinh tế phát triển lớn tăng lên, nợ công cao và nhu cầu đảo nợ lớn khiến các quốc gia ngày càng dễ tổn thương trước những thay đổi đột ngột của điều kiện tài chính”, IMF cảnh báo.

Quỹ này cũng cho rằng khi chi phí tài khóa gia tăng và áp lực bầu cử ngày càng lớn tại nhiều quốc gia, “các ngân hàng trung ương có thể phải đối mặt với những lời kêu gọi mới nhằm hỗ trợ chính phủ vay nợ nhiều hơn hoặc chấp nhận lạm phát cao hơn mục tiêu”.

IMF nhấn mạnh việc bảo đảm tính độc lập của ngân hàng trung ương và ngăn chính sách tiền tệ bị can thiệp vì mục đích chính trị là điều “thiết yếu”.

AI thúc đẩy tăng trưởng, nhưng lợi ích phân bổ không đồng đều

Bất chấp cú sốc giá dầu, IMF dự báo kinh tế toàn cầu vẫn tăng trưởng tương đối vững vàng trong năm nay. Quỹ nâng nhẹ dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu thêm 0.1 điểm phần trăm, lên 3.1% trong năm 2026. Sang năm 2027, kinh tế thế giới được dự báo tăng trưởng 3.4%.

Một phần động lực đến từ làn sóng đầu tư AI vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, IMF cảnh báo: “Động lực từ AI khó có thể thúc đẩy tất cả các nền kinh tế với mức độ như nhau”.

Theo IMF, tăng trưởng tổng thể có vẻ ổn định nhưng thực tế ngày càng tập trung vào một nhóm nhỏ các nền kinh tế. Hồi tháng 4/2026, có 54 nền kinh tế đóng góp 95% tăng trưởng toàn cầu. Kể từ đó, số nền kinh tế này giảm xuống chỉ còn 32, khi ngày càng nhiều quốc gia bị hạ dự báo tăng trưởng.

“Không thể đơn giản kết luận kinh tế toàn cầu đang tăng tốc hay chậm lại. Thay vào đó, tăng trưởng đang được phân bổ lại giữa các quốc gia, tùy thuộc vào mức độ chịu tác động của cú sốc nguồn cung do chiến tranh gây ra và sức mạnh của nhu cầu liên quan đến AI”, báo cáo nhận định.

IMF cho biết các nền kinh tế đã thích ứng với cú sốc giá dầu bằng cách sử dụng nguồn dự trữ dầu, nhưng biện pháp này không thể kéo dài mãi.

“Khi những khoảng lặng ngắn ngủi xen kẽ với các đợt tấn công trong một cuộc xung đột kéo dài dai dẳng, một số dư địa điều chỉnh từng giúp kinh tế toàn cầu chống chịu ở giai đoạn đầu, dựa trên giả định xung đột sẽ sớm kết thúc, đang dần thu hẹp. Khả năng phải gánh chịu những tổn thất kinh tế lớn hơn cũng ngày càng rõ rệt”, IMF cảnh báo.

Mỹ tiếp tục dẫn dắt, Trung Quốc giảm tốc, Ấn Độ duy trì tăng trưởng cao

Trong thời gian tới, Mỹ vẫn là động lực chính của kinh tế toàn cầu. IMF dự báo nền kinh tế lớn nhất thế giới tăng trưởng 2.3% trong cả năm 2026 và 2027.

Đức được nâng mạnh dự báo tăng trưởng thêm 0.6 điểm phần trăm, nhờ đầu tư vào cơ sở hạ tầng và quốc phòng gia tăng. Theo đó, GDP Đức được dự báo tăng 1.3% trong năm nay và 1.1% vào năm 2027.

Dự báo tăng trưởng GDP của IMF

Ngược lại, tăng trưởng GDP Trung Quốc dự kiến giảm xuống 4.5% trong năm 2026, thấp hơn mức dự báo trước đó là 5%, rồi tiếp tục chậm lại còn 4% vào năm 2027.

Ấn Độ nổi bật với triển vọng tăng trưởng tích cực hơn, khi IMF dự báo nền kinh tế nước này tăng 7% trong cả năm nay và năm tới.

Vũ Hạo

FILI